Dinler Tarihinin Eleştirel Bağlamı Jeneoloji, Yapıbozum ve Post-Kolonyal Eleştiri
Genelde din çalışmaları, özelde ise dinler tarihi, dünyanın üçte ikisinin sömürge olduğu bir dönemde ortaya çıkan/inşa edilen bilimsel disiplinlerdir. Bilgi sosyolojisinin ve bilgi arkeolojisinin bize söylediği gibi her bilgi dalı gibi, dinler tarihi de içine doğduğu ortamın ihtiyaçlarını karşılamak için ortaya çıktığından, din anlayışı, din tasnifleri, din tanımları, onları ifade etmek için kullanılan kavramlar, araştırmak için seçilen dinler ve konular hususunda söz konusu ortamın etkisini taşımıştır. Zamanla bu etkiden uzaklaşmaya daha tarafsız olmaya yönelik çalışmalar eksik olmasa da dinler tarihinin kendisi problematize edilmemiş/eleştiri konusu olmamıştır. 1964’lerden itibaren yavaş yavaş bu tür çalışmalar ortaya çıkmaya başlasa da, özellikle de Faucoul’un soykütüğü yönteminin etkisini taşıyan Said’in Şarkıyatçılık kitabının ortaya çıkışı ve onun yol açtığı yeni araştırma alanları (post-kolonyal, madun ve feminist çalışmaları), post-modernizm ve yapı-bozumunun yol açtığı ortam başka çalışma alanlarının yanı sıra dinler tarihi çalışmaları da nesnelleştirilmeye başlandı. Eleştirel olarak adlandırılan bu yaklaşımlar, Türkiye dinler tarihi akademyasında çok az kişinin, -bu kapsam ve derinlikte olmasa dakalem oynattığı bir alandır. Elinizdeki bu çalışma, mezkûr yaklaşımların dinler tarihine nasıl uygulandığını göstererek eleştirel din incelemesinin sınırlarını göstermeyi hedefler. Daha doğrusu, jeneoloji/soykütüğü, yapı-bozum ve post-kolonyal eleştirinin dinler tarihini, dinler tarihi çalışmalarını ortaya çıktığı bağlamla ilişkilendirerek onun kullandığı kavramları, yöntemleri ve bu bağlamda üretilmiş olan dinler tarihi çalışmalarını nasıl sorunsallaştırdıklarını ortaya koyduğu gibi, aynı zamanda onların bazı şeyleri anlamamızı mümkün kılarken bazen de telafisi zor sonuçlara yol açtıklarını göstermekte; böylece de söz konusu yaklaşımların bakış açılarında ve eleştirilerinde ne kadar sahici olduklarını da ortaya koymaya çalışmaktadır.
Anahtar Kelimeler:Soykütüğü; Yapıbozum; Post-kolonyal; Eleştirel Teori; Din Araştırmaları; Sömürgecilik; Din Tanımları; Din Tasnifleri; Karşılaştırma; Feminizm
The Critical Context of The History of Religions Genealogy, Deconstruction and Post-Colonial Criticism
Religious studies in general and the history of religions in particular are scientific disciplines that constructed in a period when two-thirds of the world was colonized. As the sociology of knowledge and the archaeology of knowledge tell us, since the history of religions, like every other branch of knowledge, emerged to meet the needs of the environment in which it was born, the understanding of religion, the classifications of religion, the definitions of religion, the concepts used to express them, the religions and subjects chosen for research have carried the influence of this environment. Although there has been no lack of efforts to move away from this influence over time and to be more objective, the history of religions itself has not been problematized/ criticized. Although such studies slowly began to emerge from the 1964s onwards, especially with the emergence of Said’s Orientalism, which was influenced by Foucault’s genealogical method, and the new fields of research it led to (post-colonial, subaltern and feminist studies), as well as the environment created by post-modernism and deconstruction, the study of the history of religions, among other fields of study, began to be objectified. These so-called critical approaches are an area in which very few people in the academia of the history of religions in Turkey have put pen to paper, albeit not in this scope and depth. This study aims to demonstrate the limits of critical religious studies by showing how these approaches are applied to the history of religions. More precisely, it shows how genealogy, deconstruction and post-colonial criticism problematize the history of religions, the concepts and methods used by the history of religions by relating it to the context in which it emerged, as well as the history of religions studies produced in this context, while at the same time showing that while they make it possible for us to understand some things, they sometimes lead to irreparable consequences; thus, it also tries to reveal how authentic these approaches are in their perspectives and criticisms.
Keywords: Genealogy; Deconstruction; Post-colonial; Critical Theory; Religious Studies; Colonialism; Definitions of Religion; Classifications of Religions; Comparison; Feminism
İÇ SAYFALAR
