Dünyanın muhtelif bölgelerinde ve Türkiye’de, İslâm’ın ilk asırlarına ait mushaflar mevcuttur. Bu mushaflardan bazısı Hz. Osman’a bazısı ise Hz. Ali’ye nispet edilmektedir. Ülkemizde yer alan erken dönem el yazmaları arasında Hz. Ali’ye ait kabul edilen mushaflardan birisi de Topkapı Sarayı Müzesi Yeni Yazmalar Kitaplığında bulunan 754 numaralı nüshadır. Bu Mushaf’ın Hz. Ali tarafından yazıldığı düşünülmekte, Topkapı Sarayı Müzesi özelinde hazırlanan katalogda ve Müze envanter defterinde, eserin zahriyye sayfasında bulunan ibareler sebebiyle Hz. Ali’ye nispet edildiği bilgisine yer verilmektedir. Topkapı Mushafı hem Hz. Ali tarafından yazıldığına dair kabul hem de oldukça erken dönemlere ait hususiyetler barındırması sebebiyle bu çalışmaya konu edinilmiştir. Kitap üç bölümden müteşekkildir. İlk bölümde Mushaf’ın kodikolojik, ortografik, paleografik özellikleri ele alınmıştır. Burada elde edilen bilgilerden istifadeyle Mushaf’ın hangi tarihte yazılmış olabileceği ve Hz. Ali’ye nispetinin imkanı araştırılmıştır. İkinci bölümde Hz. Osman ahdinde gerçekleşen istinsah faaliyetinde vücut bulan mushafların yazım özellikleri Topkapı Mushafı ile karşılaştırılmış, kelimelerin imla bakımından mesâhif-i Osmânî’nin hangisine uyum sağladığı ve Mushaf’ın hangi bölgede vücut bulduğu hususu tetkik edilmiştir. Son bölümde ise kadim kaynaklardaki malumattan istifadeyle Mushaf’ın yazımında esas alınan kırâat belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışma neticesinde elde edilen veriler ışığında, Topkapı Mushafı’nın Hz. Osman’ın Irak bölgesine (Basra/Kûfe) gönderdiği nüshalar göz önünde bulundurularak yazıldığı ve imlasında Basra kurrâsına ait okuyuşların dikkate alındığı belirlenmiş, Mushaf’ın ikinci asrın başlarında vücuda geldiği, dolayısıyla Hz. Ali’ye nispetinin söz konusu olamayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kırâat; Resmü’l-Mushaf; Mushaf Tarihi; Erken Dönem Mushaflar; Topkapı Sarayı Müzesi.
There are mushafs from the first centuries in various parts of the world. Some of these mushafs are attributed to Hazrat Osman, while others are considered to belong to Hazrat Ali. One of the mushafs accepted to belong to Hazrat Ali in our country is the copy numbered 754 in the New Manuscripts Library of the Topkapı Palace Museum. It is thought that this mushaf was written by Hazrat Ali, and in the catalogue prepared specifically for the Museum and in the Museum inventory book, it is stated that it is attributed to Hazrat Ali due to the phrases found at the beginning of the mushaf. The Topkapi Mushaf is the subject of our study because it is accepted that it was written by Hazrat Ali and because it contains the characteristics of a very early period. The book consists of three parts. In the first section, the codicological, orthographic and paleographic features of the Mushaf are discussed. Using the information obtained here, the date when the Mushaf could have been written and the possibility of attributing it to Hazrat Ali are investigated. In the second part, the spelling features of the mushafs that emerged during the copying activities of Hazrat Osman were compared with the spelling style of the Topkapı Mushaf, and it was examined which of the Ottoman mushafs the spelling of the Mushaf was compatible with and in which region it emerged. In the last section, an attempt was made to determine the reading taken as a basis in the writing of the Mushaf within the framework of classical sources. In the light of the data obtained as a result of the study, it was concluded that the Topkapı Mushaf was a copy written based on the mushafs sent by Hazrat Osman to the Iraq region (Basra-Kufa) and that the readings belonging to the Basra qurra were taken into account in its spelling, that the Mushaf came into being at the beginning of the second century, and therefore, that it cannot be attributed to Hazrat Ali.
Keywords: Qırāat; Resm al-Mushaf; History of Mushaf; Ancient Mushafs; Topkapı Palace Museum.
İÇ SAYFALAR
