Dil ilimleri tarihinde gizli kalmış bir dönemin izini süren bu çalışma, Zemahşerî ile Sekkâkî arasındaki yaklaşık bir asırlık ‘kayıp halka’nın önemli bir kısmını gün yüzüne çıkarıyor. Bu bağlamda Fahreddin Râzî’nin Câmi‘u’l-‘ulûm adlı ansiklopedik eseri, iki büyük âlim arasında köprü görevi gören kayda değer bir çalışmadır. Zemahşerî’nin dil ilimlerinin sadece isimlerini zikredip, tefsirinde uygulamayı hedeflemesinin ötesine geçen Râzî, bu ilimlerin kavramlarına, kapsamına ve tartışmalı meselelerine odaklanmıştır. Râzî, söz konusu eserinde nahiv, sarf, iştikak, emsâl, aruz, kafiye, şiir-nesir incelikleri ve meânî olmak üzere sekiz dil ilmini ele almıştır. Kendisine kadar ulaşan birikimi analiz eden Râzî’nin dil ve belâgat alanındaki fikirleri, kendisinden sonraki âlimleri önemli ölçüde etkilemiştir. Ayrıca bu araştırma, Câmi‘u’l-‘ulûm’un mevcut Farsça tahkikli neşrini mercek altına almasının yanı sıra dil ilimleri tarihine yönelik okumalardaki kronolojik boşluklara dair dikkate değer bir bağlantıyı öne çıkarmaktadır.
This study, which traces a hidden period in the history of linguistic sciences, reveals an important part of the ‘missing link’ between al-Zamakhshari and al-Sakkāqī for nearly a century. In this context, Fakhr al-Dīn al-Rāzī’s encyclopedic work Jāmi’u’l-‘ulūm is a noteworthy work that serves as a bridge between the two great scholars. Al-Rāzī went beyond Zamakhsharī’s aim to mention only the names of linguistic sciences and apply them in his tafsīr by focusing on the concepts, scope, and controversial issues of these sciences. In this work, al-Rāzī dealt with eight linguistic sciences: grammar, spelling, al-tikiq, emsāl, prosody, rhyme, rhyme, subtleties of poetry and verse, and meānī. Analyzing the accumulated knowledge that had reached him, al-Rāzī’s ideas in the field of language and rhetoric significantly influenced the scholars after him. In addition to analyzing the existing Persian edited edition of Jāmiʿ al-ʿulūm, this study also highlights a noteworthy connection to the chronological gaps in the reading of the history of linguistic sciences.
İÇ SAYFALAR
