Bu çalışma, Türkiye’de dinin yalnızca inanç, düşünce ve metinler üzerinden değil; aynı zamanda nesneler, mekânlar ve duyusal deneyimler aracılığıyla nasıl yaşandığını inceleyen bir maddi din (material religion) araştırmasıdır. Eser, din araştırmalarında yaygın olan metin merkezli ve normatif yaklaşımların gözden kaçırdığı maddi kültür unsurlarını görünür kılmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın temel sorusu, inancın gündelik yaşam içerisinde hangi nesneler aracılığıyla somutlaştığı ve bu nesnelerin bireylerin dini deneyimlerini nasıl şekillendirdiğidir. Araştırma, Bruno Latour’un Aktör-Ağ Teorisi, Birgit Meyer’in Maddi Din yaklaşımı ve duyular sosyolojisi perspektiflerinden yararlanarak Türkiye’deki dini nesneleri analiz etmektedir. Tespih, seccade, cevşen, muska, levha, çeyiz eşyaları, hac ve umre hatıraları gibi geleneksel dini nesnelerin yanı sıra akıllı telefonlar, Kur’an uygulamaları, sosyal medya içerikleri ve dijital ibadet pratikleri de inceleme kapsamına alınmıştır. Eserde, dini nesnelerin yalnızca pasif araçlar olmadığı; hafıza taşıyıcısı, kimlik kurucu, duygusal destek sağlayıcı ve kutsalla ilişkiyi somutlaştırıcı işlevler üstlendiği savunulmaktadır. Modernleşme ve sekülerleşme süreçlerinin dini nesneleri ortadan kaldırmadığı, aksine yeni biçimlerde dönüştürdüğü ileri sürülmektedir. Bu bağlamda dijital ekranlar ve sosyal medya platformları, çağdaş dönemin yeni kutsal arayüzleri olarak değerlendirilmektedir. Sonuç olarak çalışma, Türkiye’deki dini hayatın anlaşılabilmesi için nesnelerin, bedenin ve duyuların ihmal edilmemesi gerektiğini ortaya koymakta; inancın yalnızca zihinsel değil, aynı zamanda maddi ve deneyimsel bir gerçeklik olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Maddi Din; Din Sosyolojisi; Dini Nesneler; Duyusal Deneyim; Dijital Dindarlık
This book examines religion in Turkey not merely as a system of
beliefs, doctrines, or sacred texts, but as a lived experience embodied
through objects, spaces, and sensory practices. Positioned within the
field of Material Religion, the study challenges text-centered and
normative approaches that have traditionally dominated theological
and religious scholarship. Its primary objective is to explore how faith
becomes tangible in everyday life and how material objects participate
in the construction of religious experience.
Drawing upon Bruno Latour’s Actor-Network Theory, Birgit Meyer’s
Material Religion framework, and the sociology of the senses, the study
analyzes a wide range of religious objects and practices in contemporary
Turkey. These include prayer beads (tespih), prayer rugs, amulets, cevşen
texts, wall inscriptions, dowry items, pilgrimage souvenirs, and various
digital religious technologies such as Qur’an applications, social media
content, and smartphone-based devotional practices.
The book argues that religious objects should not be understood
merely as passive instruments. Rather, they function as active mediators
of memory, identity, emotion, and sacred presence. Through these
objects, believers establish meaningful connections with transcendent
realities and integrate religious values into everyday life. The
study further contends that modernization and secularization have
not eliminated material expressions of religion; instead, they have
transformed them into new forms. Digital screens, social media platforms,
and online religious interactions emerge as contemporary
manifestations of material religiosity.
Ultimately, the book demonstrates that religion cannot be fully
understood without considering its material, embodied, and sensory
dimensions. By focusing on tangible forms of faith, it offers a significant
contribution to the sociology of religion and the study of contemporary
religious life in Turkey.
Keywords: Material Religion; Sociology of Religion; Religious Objects;
Sensory Experience; Digital Religiosity
İÇ SAYFALAR
