Hakikât, mecâz kinâye, alâka ve istiare gibi beyân ilminin konularını ihtiva eden el-Alâka adlı eser, Mahmûd b. Abdullah el-Antâkî (ö. 1161/1747)՚ye nispet edilmiş ve bu nispetle meşhur olmuştur. Ancak yapılan araştırmalar sonucunda eserin el-Antâkî՚ye aidiyeti problemli olduğu tespit edilmiştir. Eserin el-Antâkî՚ye değil onunla aynı dönemde yaşamış Mehmed b. Mehmed b. Ahmed es-Sobîcevî (ö. 1161/1748)՚ye ait olması kuvvetle muhtemeldir. ‘Alâka üzerine birçok şerh ve hâşiye türü çalışma yapılmıştır. Bu çalışmaların arasında müellifin öğrencisi (Musannifek) Bekir b. Ahmed el-Menteşevî (ö. 1149/1737’den sonra)’nin Şerhu’l-Alâka adlı eseri de mevcuttur. Eser bu yönüyle büyük bir önem kazanmaktadır. Eseri önemli kılan diğer bir unsur ise ̒Alâka üzerine yazılmış ilk şerhlerinin başında gelmesidir. Şerhin hem önemli el yazma hem de matbu nüshaları bulunmaktadır. Matbu nüshaların arasında tashih edilen nüshaları bulunsa da metnin tam manasıyla hatalardan arındırılmadığı görülmüştür. Bu nedenle bu çalışmada eserin tahkik ve tahlili el yazmaları temel alınarak ihtiyaç halinde matbu versiyonundan da yararlanılarak yapılmıştır. Bu çalışmanın konusu olan şerhin farklı bir versiyonu da tespit edilmiştir. Bu versiyonun birçok nüshası mevcuttur. Bu nüshalardan hiçbiri tahkikte kullanılmamıştır. Zira bu nüshalara bakıldığında yüksek oranda, bu çalışmanın konusunu teşkil eden şerh ile lafız olarak aynı olsalar da kısmen değişik ve ilave ifadeler ihtiva etmekteler. Şerhin metot ve muhtevasına bakıldığında şerh, memzûc yöntemle yazılmıştır. Bununla birlikte şerh sade bir dil ve üsluba sahiptir. ‘Alâka metninin ifadelerine odaklanıp müellifin muradı açıklanmıştır. Metinde geçen bazı ifadeler daha basit ve anlaşılır bir hâle getirilmeye çalışılmıştır. Bazı durumlarda şarih, ek bilgiler kaydederek bu bilgileri, âyet şiir gibi istişhâd unsurları ve örnekler ile desteklemiştir.
Anahtar kelimeler: Arap Dili ve Belagati, Beyân ilmi, el-Alâka, Menteşevî, Şerhu’l-Alâka.
Bekir Al-Mentashevî’s Sharh Al-Alaqah (Critical Edition And Examination)
The work named al-Alaqah, which includes the subjects of the science of expression such as truth, allegory, allusion and metaphor, was written by Mahmûd b. It was attributed to Abdullah al-Antâkî (d. 1161/1747) and became famous with this reference. However, as a result of the research, it was determined that the work’s belonging to al-Antâkî was problematic. It is highly likely that it belongs to Mehmed b. Mehmed b. Ahmad al-Sobîcevî (d. 1161/1748) who lived in the same period with him but not by al-Antâkî. Many commentaries and annotations have been made on Alaqah. Among these works there is the work of the author’s student, (Musannifek) Bekir b. Ahmad al-Mentashevî (d. after 1149/1737), called Sharhul-Alaqah. The work gains great importance in this respect. Another element that makes the work influential is that it is one of the first commentaries written on al-Alaqah. There are both major manuscript and printed copies of the commentary. Although there are corrected copies among the printed copies, the text has not been completely free of errors. For this reason, in this study, the verification and analysis of the writing was made based on the manuscripts, and if necessary, the printed version was also used. A different version of the commentary that is the subject of this study has also been identified. Many copies of this version exist. None of these copies were used in the investigation. When we look at these copies, we see that although they are largely the same wording as the commentary that is the subject of this study, they contain partially different and additional expressions. When we look at the method and content of the commentary, it is seen that the commentary was written via using the mixed method. However, the commentary has a simple language and style. The author’s intention is explained by focusing on the expressions of the Alaqah text. Some expressions in the text are tried to be made simpler and more understandable. In some cases, the commentator records additional information and supports this information with istishâd elements such as verses and poems and examples.
Keywords: Arabic Language and Rhetoric, ilmu’l-Bayân, al-Alaqah, Mentashevî, Sharhu’l-Alaqah.
İÇ SAYFALAR
