Değerler eğitiminde temel sorun, hangi değerlerin öğretileceği kadar, bu değerlerin hangi zeminde temellendirildiği ve içselleştirilerek davranışlara nasıl yansıdığıdır. Bu kitap, Kur’an’ın yirmi üç yıllık nüzul sürecini tedricî bir eğitim süreci olarak okuyarak bu üç temel meseleye cevap arar. Tefsir, siyer, eğitim bilimleri, felsefe ve sosyolojinin imkânlarını birlikte kullanan kitabın girişinde kavramsal ve disiplinlerarası çerçeve kurulmakta; ardından altı bölümde Mekke dönemi, Medine dönemi, diyalektik geçiş modeli, hak–sorumluluk dengesine dayalı eğitim modelleri, dijital çağda din eğitimi ve değer kazanımı ile değerlendirme ve sonuç ele alınmaktadır. Kitabın adındaki “haklardan sorumluluklara” ifadesi, hak bilincinin sorumluluk bilinciyle bütünleşmesini anlatır. Hak ve sorumluluk, aynı ahlaki bütünlüğün birbirini tamamlayan iki boyutudur. Çocuğa önce haklarının güvence altına alındığı bir ortam sunulur; sorumluluk ise gelişim düzeyi gözetilerek tedricen kazandırılır. Buradaki öncelik ontolojik değil, pedagojiktir. Kitabın insan tasavvuru; aklını kullanan, iyiyi bilinçli biçimde tercih eden, haksızlığa karşı çıkan, hak ve sorumluluk bilincine sahip ve Hakk’ın rızasını gözeten bireyi esas alır. Mekke ve Medine dönemleri, aynı değer dünyasının farklı tarihsel şartlarda değişen vurgularını yansıtan bütüncül bir süreç olarak ele alınır. Mekke’de insan onuru, hak bilinci, şahsiyet gelişimi ve ahlaki direnç öne çıkarken; Medine’de adalet, şûrâ, infak ve birlikte yaşama ilkeleri daha geniş toplumsal ve kurumsal karşılıklar kazanır. Bu tarihsel ve pedagojik çerçevede hakların normatif zemini de makâsıdü’ş-şerîa ve zarûriyyât üzerinden temellendirilir. Değerin öğrenilmesi, içselleştirilmesi ve davranışa yansıması Tilavet–Talim–Tezkiye (3T) bütünlüğüyle açıklanır; dijital hayatın somut tercihleri için Sahihlik–Sorumluluk–Saygı (3S) çerçevesi önerilir. Aile, okul, öğretmen eğitimi ve dijital ortamlar için geliştirilen modüller, teorik çerçevenin eğitim ve aile ortamlarına taşınmasına yönelik uygulama örnekleri sunar. Kur’anî pedagojik ilkeler, Piaget, Kohlberg, Vygotsky ve Bandura’nın kuramlarıyla karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Kitap; değerler ve din eğitimi alanında çalışan akademisyenlere, uygulanabilir modeller arayan öğretmen ve öğretmen adaylarına, müfredat ve eğitim uygulamalarını geliştiren eğitim yöneticileri ile politika yapıcılara ve hak–sorumluluk dengesini çocuklarına kazandırmak isteyen ailelere hitap etmektedir.
Values Education: From Rights to Responsibilities
-The Pedagogical Model of the Qur’an-
A central issue in values education concerns which values should be taught, how these
values are grounded, and how they are internalised and reflected in behaviour. This
book addresses these three issues by reading the Qur’an’s twenty-three-year process of
revelation as a gradual educational process. Drawing on tafsīr (Qur’anic exegesis), sīrah
(prophetic biography), educational sciences, philosophy, and sociology, the introduction
establishes a conceptual and interdisciplinary framework. The six chapters then examine
the Meccan period, the Medinan period, the dialectical transition model, educational
models based on the rights–responsibility balance, religious education and value acquisition
in the digital age, and evaluation and conclusion.
The phrase “from rights to responsibilities” expresses the integration of rights consciousness
with responsibility consciousness. Rights and responsibility are complementary
dimensions of the same moral integrity. A child is first provided with an environment
in which their rights are safeguarded; responsibility is then developed gradually in accordance
with the child’s developmental level. This priority is pedagogical rather than
ontological. The book’s conception of the human being centres on a person who uses
reason, consciously chooses the good, opposes injustice, possesses a sense of rights and
responsibility, and seeks the pleasure of God.
The Meccan and Medinan periods are treated as parts of a holistic process in which different
historical conditions bring different emphases within the same world of values. In
Mecca, human dignity, rights consciousness, personality development, and moral resilience
come to the fore; in Medina, justice, consultation (shūrā), charitable giving (infāq),
and principles of coexistence acquire broader social and institutional expression. Within
this historical and pedagogical framework, the normative foundation of rights is grounded
in maqāṣid al-sharīʿah and the necessities (ḍarūriyyāt).
The learning, internalisation, and behavioural expression of values are explained through
the Tilāwah–Taʿlīm–Tazkiyah (3T) framework, while the Authenticity–Responsibility–Respect
(3S) framework is proposed for concrete choices in digital life. Modules developed
for family, school, teacher education, and digital environments provide practical examples
of how the theoretical framework can be transferred into educational and family
settings. Qur’anic pedagogical principles are also evaluated comparatively alongside the
theories of Piaget, Kohlberg, Vygotsky, and Bandura.
The book is intended for academics working in values and religious education, teachers
and prospective teachers seeking applicable models, educational administrators and
policymakers involved in developing curricula and educational practices, and families
seeking to cultivate a balance of rights and responsibilities in their children.
Keywords: Values education; Religious education; Qur’anic pedagogy; Rights–responsibility
balance; Mecca–Medina model; Pedagogical gradualism; Internalisation; Digital
ethics
İÇ SAYFALAR
