Bu çalışma, insanın ölüm farkındalığı karşısında geliştirdiği ölümsüzlük arzusunu ve bu arzunun dinî ritüeller aracılığıyla nasıl anlamlandırıldığını din psikolojisi perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. İnsan, kendi ölümlülüğünün farkında olan tek varlık olarak ölümün kaçınılmazlığı ile yaşamını anlamlı ve sürdürülebilir kılma ihtiyacı arasında varoluşsal bir gerilim deneyimlemektedir. Bu gerilim, ölümün bireyin benlik algısını, değer sistemlerini ve anlam dünyasını şekillendiren temel bir varoluşsal gerçeklik olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda ölüm farkındalığı, bireyin kimlik inşası, anlam üretimi ve varoluşsal başa çıkma süreçlerinin merkezinde yer alan çok boyutlu bir psikolojik olgu olarak değerlendirilmektedir. Psikoloji ve din psikolojisi literatürü, ölüm düşüncesinin bireyde kaygı ve belirsizlik duygularını tetiklemekle birlikte anlam arayışı ve kimlik bütünlüğünü sürdürme çabalarını da harekete geçirdiğini göstermektedir. Bu çerçevede ölümsüzlük arzusu, bireyin yok olma tehdidi karşısında geliştirdiği temel varoluşsal yönelimlerden biri olarak ortaya çıkmaktadır. Kuramsal düzlemde bu olgu psikanalitik yaklaşımlar, varoluşçu psikoloji ve özellikle Dehşet Yönetimi Kuramı çerçevesinde ele alınmaktadır. Dehşet Yönetimi Kuramı, ölüm farkındalığından kaynaklanan varoluşsal kaygının kültürel dünya görüşleri ve özsaygı aracılığıyla düzenlendiğini ileri sürmektedir. Bu bağlamda dinî inançlar ve ritüeller, ölüm karşısındaki varoluşsal kaygıyı düzenleyen güçlü kültürel ve sembolik mekanizmalar olarak değerlendirilmektedir. Dua, ibadet ve yas ritüelleri gibi dinî pratikler, bireyin ölümün yarattığı ontolojik belirsizliği anlamlandırmasına ve benlik sürekliliğini korumasına katkı sağlamaktadır. Ancak mevcut literatürde bu süreç çoğunlukla nicel yöntemlerle incelenmiş, bireyin öznel deneyim dünyasında ölümsüzlük arzusunun nasıl yapılandığı yeterince açıklanamamıştır. Bu çalışmada söz konusu boşluktan hareketle, ölüm farkındalığı karşısında bireylerin ölümsüzlük arzusunu dinî ritüeller aracılığıyla nasıl anlamlandırdıkları yorumlayıcı fenomenolojik analiz yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Araştırma, dinî ritüellerin bireyin benlik sürekliliğini yeniden kuran ve yaşamı ölüm sonrasına uzanan bir anlam ufku içinde konumlandıran psikolojik düzenleme mekanizmaları olarak işlev gördüğünü ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelime: Din Psikolojisi, Ölüm Farkındalığı, Ölümsüzlük Arzusu, Dini Ritüeller, Dehset Yönetimi Kuramı
The Desire for Immortality and Religious Rituals
A Psychological Analysis in the Framework of Terror
Management Theory
This study aims to examine, from a religious psychology perspective, the
desire for immortality that humans develop in the face of death awareness
and how this desire is interpreted through religious rituals. As the
only being aware of its own mortality, humans experience an existential
tension between the inevitability of death and the need to make their
lives meaningful and sustainable. This tension demonstrates that death
is a fundamental existential reality that shapes an individual’s self-perception,
value systems, and world of meaning. In this context, death
awareness is considered a multidimensional psychological phenomenon
at the center of an individual’s identity construction, meaning production,
and existential coping processes. The literature on psychology and
psychology of religion shows that thoughts of death trigger feelings of
anxiety and uncertainty in individuals, but also activate their search for
meaning and efforts to maintain identity integrity. In this context, the
desire for immortality emerges as one of the fundamental existential
orientations developed by the individual in the face of the threat of
annihilation. On a theoretical level, this phenomenon is addressed within
psychoanalytic approaches, existential psychology, and particularly
the Terror Management Theory. The Terror Management Theory argues
that existential anxiety arising from death awareness is regulated
through cultural worldviews and self-esteem. In this context, religious
beliefs and rituals are considered powerful cultural and symbolic mechanisms
that regulate existential anxiety in the face of death. Religious
practices such as prayer, worship, and mourning rituals contribute to
the individual’s understanding of the ontological uncertainty created
by death and to the preservation of self-continuity. However, in the
existing literature, this process has mostly been examined using quantitative
methods, and how the desire for immortality is structured in the
individual’s subjective experience has not been sufficiently explained.
In this study, based on this gap, how individuals make sense of their
viii
desire for immortality in the face of death awareness through religious
rituals was examined using an interpretive phenomenological analysis
method. The research aims to examine how religious rituals contribute
to the individual’s reestablishment of self-continuity. It also aims to
reveal whether rituals function as psychological regulatory mechanisms
that position life within a horizon of meaning extending beyond death.
Keyword: Psychology of Religion; Death Awareness; Desire for Immortality;
Religious Rituals; Terror Management Theory
İÇ SAYFALAR
