Bu çalışma, Seyyid Şerif Cürcânî’nin Muhtasar Hadis Usûlü adlı eserini, müellifin yaşadığı siyasî ve ilmî bağlam içerisinde ele almakta; eserin kaynakları, Cürcânî’ye aidiyeti ve hadis usûlü literatüründeki yeri üzerinde durmaktadır. Cürcânî, İlhanlılar sonrası siyasî parçalanmanın yaşandığı, Memlükler, Muzafferîler ve Timur Devleti gibi güçlerin etkin olduğu bir dönemde yaşamış; Timur’un himayesiyle Semerkand başta olmak üzere önemli ilim merkezlerinde bulunmuştur. Bu siyasî istikrar ve himaye ortamı, Cürcânî’nin ilmî şöhretinin yayılmasında etkili olmuştur.
Çalışmada, Cürcânî’nin yaşadığı asrın kelâm, mantık, fıkıh, hadis ve diğer İslâmî ilimlerde yoğun bir ilmî üretime sahne olduğu vurgulanmakta; bu ortamın Cürcânî gibi çok yönlü bir âlimin yetişmesini mümkün kıldığı belirtilmektedir. Muhtasar, özellikle Hint alt kıtasında yaygın şekilde okutulmuş; ismi, müellife aidiyeti ve kaynakları etrafında tarih boyunca tartışmalar yapılmıştır. Bu bağlamda eser, Nevevî, İbn Hacer ve Tîbî gibi isimlerin hadis usûlüne dair çalışmalarıyla karşılaştırılarak incelenmiştir. Sonuç olarak çalışma, Cürcânî’nin Muhtasar’ının hadis usûlü geleneği içerisindeki özgün konumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Eserin sonunda ise Muhtasar’ın orijinal arapça metni ve türkçe özgün tercümesi yer almaktadır.
Anahtar Kelimeler: Hadis Usulü; Cürcânî; Tîbî; Muhtasar; Mişkât Şerhi Mukaddimesi
Seyyid Şerif Cürcâni’s Concise Methodology of Hadith
Research – Textual Studies – Translation
This study examines Seyyid Sharif Jurjani’s Concide in Hadith
Methodology within the political and intellectual context of the
period in which the author lived, focusing on the work’s
sources, its attribution to Jurjani, and its place in the literature
of hadith methodology. Jurjani lived during a time of political
fragmentation following the Ilkhanids, when powers such as
the Mamluks, the Muzaffarids, and the Timurid state were
influential. Under the patronage of Timur, Jurjani resided in
major centers of learning, particularly Samarkand. This
political stability and patronage played a significant role in the
dissemination of his scholarly reputation.
The study emphasizes that the century in which Jurjani lived
was marked by intense scholarly activity across various Islamic
sciences, including theology (kalām), logic, jurisprudence (fiqh),
hadith, and related disciplines. Such an intellectual environment
made possible the emergence of a versatile scholar like Jurjani.
The Mukhtasar was widely taught, especially in the Indian
subcontinent, and throughout history its title, attribution, and
sources have been the subject of scholarly debate. In this
context, the work is analyzed comparatively with major
contributions to hadith methodology by figures such as al-
Nawawī, Ibn Ḥajar, and al-Ṭībī. Ultimately, the study aims to
demonstrate the distinctive position of Jurjani’s Mukhtasar
within the hadith methodology tradition. At the end of the work,
the original Arabic text of the Mukhtasar/Concide and its original
Turkish translation are included.
Keywords: Hadith Methodology; al-Jurjani; al-Tibi; Abridgment;
Introduction to the Commentary on Mishkat al-Masabih
İÇ SAYFALAR
