Hz. Peygamber’in (s.a.s.) hadisleri İslâm’da merkezi bir konuma sahiptir ve Müslümanlar, ilk asırlardan itibaren bu hadislerin hem metnini hem de ma-nasını korumaya büyük önem vermişlerdir. Ancak hicrî üçüncü yüzyıla kadar, yalnızca sahih hadisleri bir araya getirmeyi amaçlayan kapsamlı bir eser ortaya konmamıştır. Bu boşluğu gören Buhârî, yalnızca sahih rivayetleri toplama hedefiyle meşhur eseri el-Câmiʿu’s-sahîh’i telif etmiş ve öğrencisi Müslim ise onu bu konuda takip etmiştir. Buhârî’nin amacı öncelikle sahih hadisleri derlemek olsa da eserin yapısı ve içeriği yalnızca bununla sınırlı değildir; bir diğer önemli hedef, hadislerden fıkhî hükümler çıkarmaktır. Bu iki amaç, eserin temelini şekillendirmiştir. Buhârî’nin hadisleri tekrar etmesi de bu çerçevede anlaşılmalıdır. Bazen bir rivâyette râvinin hatasına dikkat çekmek, bazen de farklı hükümlerin çıkarılmasını sağlamak amacıyla aynı hadis tekrar edilmiştir. Bu yöntemde bab başlıkları önemli bir rol oynamak-tadır. Hedeflenen fıkhî amaca hizmet ettiği sürece, bab başlıkları kapsamın-da ufak vehim içeren rivayetlere de yer verilmiştir. Bu çalışma, el-Câmiʿu’s-sahîh’te mükerrer olarak nakledilen hadislerin metinlerindeki lafız farklılıkla-rını incelemekte ve bunların rivayet metodolojisi açısından taşıdığı anlamı analiz etmektedir. Seçilen örnekler, mahreç birliği esasına göre belirlenmiş olup farklı sahâbîlerden gelen rivayetler kapsam dışı bırakılmıştır. Mahreci aynı ve içerik açısından birbirine yakın olan hadislerde görülen farkların taad-düdü’l-kıssa ile açıklanması zordur. Ayrıca incelenen ve lafız açısından vehim içerdiği düşünülen rivayetlerin zayıf olduğu iddiası söz konusu değildir; aksi-ne, dikkat çeken farklılıklar rivayetin yalnızca bir cüzünü ilgilendirmektedir.
Anahtar Kelimeler: el-Câmiʿu’s-sahîh; Buhârî; Lafız Farklılıkları; Taaddüdü’l-Kıssa; Vehim; Bab Başlıkları.
The Causes of Repetitive Narrations and Their Methodological Implications
The hadiths of the Prophet Muhammad (s.a.s.) occupy a fundamental position in Islamic scholarship, and Muslims have, since the earliest centuries, placed great emphasis on preserving both their text and meaning. Until the third Islamic century, however, no comprehensive work was compiled with the exclusive aim of collecting only authentic (ṣaḥīḥ) narrations. Recognizing this gap, al-Bukhārī authored his renowned al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ, explicitly aiming to include only authentic reports, a methodology later followed by his student Muslim. While the primary motivation was the compilation of authentic hadiths, the work’s structure and content were also shaped by another crucial goal: deriving legal rulings (fiqh) from the hadith corpus. These two objectives fundamentally guided the composition of the Ṣaḥīḥ. Al-Bukhārī’s repetition of hadiths must be understood in this dual context. Sometimes, he repeated narrations to highlight errors made by transmitters; at other times, he sought to derive distinct legal conclusions. Chapter headings (abwāb) played a pivotal role in this process. When serving the thematic or legal purpose of a chapter, narrations containing minor textual uncertainties were occasionally included. This study examines the textual variations among hadiths repeatedly transmitted in al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ and analyzes their significance within hadith methodology. Selected examples are limited to narrations with a shared origin, excluding those from different companions. Differences in narrations with the same origin and similar content are difficult to explain through multiplicity of narrations. Moreover, the narrations considered to contain minor textual uncertainties are not deemed weak; rather, the observed variations pertain only to parts of the text, reflecting methodological and thematic considerations.
İÇ SAYFALAR
