İnsanın en temel sorularından biri, hatta belki de en önemlisi, müşahede ettiği âlemin nasıl meydana geldiği sorusudur. Bu soru, yalnızca evrenin başlangıcına ilişkin bir merakla sınırlı kalmaz; aynı zamanda Tanrı, insan ve doğa arasındaki ilişkileri de derinlemesine sorgulamayı beraberinde getirir. Tarih boyunca insanlık, bu soruya farklı kültür, inanç ve düşünce gelenekleri çerçevesinde çeşitli cevaplar üretmiştir. Dinler tarihi açısından bakıldığında, her dinî gelenek kendi kutsal metinleri, sembolik anlatıları ve teolojik yorumları aracılığıyla yaratılışın anlamını açıklamaya yönelmiştir. Bu bağlamda Yahudilik, yaratılış düşüncesine dair en eski anlatılardan birini sunar. Yahudi kutsal metni âlemin ve âlemdeki varlıkların yaratılışı anlatısıyla başlar. Bu anlatı Yahudi tarihi boyunca âlimler tarafından farklı şekillerde yorumlanmıştır. Diğer bir deyişle yaratılışın nasıl gerçekleştiği konusunda Yahudi geleneğinde tek tip bir düşünce yoktur. Buradan hareketle çalışma Raşi, Abraham ibn Ezra ve Ramban’ın yorumları üzerinden tarihsel süreçte yaratılışla ilgili farklı yaklaşımların ortaya çıktığını göstermeyi amaçlamaktadır. Elinizdeki çalışmada yaratılış hakkındaki görüşlerini ayrıntılı olarak inceleyeceğimiz Yahudi âlimler Raşi, İbn Ezra ve Ramban’ın ortak özelliği klasik Yahudi müfessirler olmalarıdır. Bu âlimlerin her biri yaşadıkları dönemdeki Yahudi düşüncesini yorumlarına yansıtmış ve farklı düşünsel yaklaşımları temsil etmişlerdir. Çalışma Raşi, İbn Ezra ve Ramban’ın yaratılış anlatısını nasıl yorumladıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Üç bölümden oluşan çalışmada kronolojik sırayla önce Raşi, sonra İbn Ezra ve son olarak da Ramban’ın kısaca hayatları hakkında bilgi verilmiş, tefsirlerinin genel özelliği ve yaratılış görüşleri incelenmiştir. Bu bağlamda, müelliflerin tefsirlerinde yer alan yaratılış anlatısının anlamı, kozmosun, bitkilerin ve hayvanların yaratılışı, insanın yaratılış içindeki yeri ve yaratılış ile doğrudan alakalı Şabat ve Şabat ritüelinin anlamı gibi meseleler merkezî birer tema olarak ele alınmıştır. Çalışmanın konusunu oluşturan Yahudi âlimlerin görüşleri incelenirken tasvirî bir metot izlenmiştir. Bu metotla Raşi, İbn Ezra ve Ramban’ın yaratılışla ilgili görüşlerinin bütüncül olarak ortaya konması hedeflenmiştir. Sonuç bölümünde âlimlerin bazı temel görüşleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Böylece yaratılış pasajlarına getirdikleri kimi farklı yorumların altındaki olası sebepler açıklanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Dinler Tarihi; Yahudilik; Kutsal Kitap Yorumu; Yahudi Tefsir Geleneği; Yaratılış
Creation in Medieval Jewish Thought
Rashi – Ibn Ezra – Ramban
One of the most fundamental -and perhaps the most important- questions
of human existence is how the universe that we observe came
into being. This question is not limited merely to curiosity about the
beginning of the cosmos; it also entails a profound inquiry into the
relationships between God, humanity, and nature. Throughout history,
humankind has produced various answers to this question within
the frameworks of different cultures, beliefs, and intellectual traditions.
From the perspective of the history of religions, each religious tradition
has sought to explain the meaning of creation through its own sacred
texts, symbolic narratives, and theological interpretations. In this context,
Judaism presents one of the earliest accounts of the idea of creation.
The Jewish sacred text begins with the narrative of the creation of the
world and the beings within it. This narrative has been interpreted in
various ways by scholars throughout Jewish history. In other words,
there is no single, uniform view within the Jewish tradition regarding
how creation took place. Based on this, the present study aims
to demonstrate that different approaches to the concept of creation
emerged over time through the interpretations of Rashi, Abraham ibn
Ezra, and Ramban. The Jewish scholars whose views on creation will be
examined in detail in this study -Rashi, Ibn Ezra, and Ramban- share the
common feature of being classical Jewish commentators. Each of these
scholars reflected the intellectual tendencies of their respective periods
in their commentaries and represented different schools of thought. The
study thus aims to reveal how Rashi, Ibn Ezra, and Ramban interpreted
the creation narrative.
This study consists of three chapters. In chronological order, it first
provides information about the lives of Rashi, then Ibn Ezra, and finally
Ramban, examining the general characteristics of their commentaries
and their views on creation. Within this framework, central themes
such as the meaning of the creation narrative in their commentaries,
the creation of the cosmos, plants, and animals, the place of human
beings within creation, and the significance of the Sabbath and Sabbath
rituals, which are directly related to creation, are discussed in detail. In
examining the views of the Jewish scholars who constitute the subject
of this study, a descriptive method has been followed. Through this
method, the study aims to present the views of Rashi, Ibn Ezra, and
Ramban on creation in a comprehensive manner. In the conclusion,
some of the scholars’ fundamental views are compared, and the possible
reasons underlying their differing interpretations of the creation
passages are explained.
Keywords: History of Religions; Judaism; Scripture Interpretation;
Jewish Exegesis; Creation
İÇ SAYFALAR
