Muhammed Âbid el-Câbirî’nin Adalet Teorisinin Temelleri
Kitap, Câbirî’nin adalet anlayışını kuramsal bir çerçevede ele alır. İslam düşüncesinde adaletin kavramsal veya anlamsal düzeyde itidal üzerine bina olunan yapısını doğru terkibe taşımayı teklif eder. Arap-İslam dünyasının yaşadığı siyasal, toplumsal ve entelektüel krizlere adalet kuramıyla cevap üretmeyi hedefler. Böylece adalet kuramı, yeniden yapılanma projesi çerçevesinde anlam kazanır. Câbirî, Galen’in “doğru terkip” anlayışını kurucu bir ilke olarak benimseyerek, karşıtlıkları uzlaştıran diyalektik sentez temelli bir adalet tasavvuru geliştirir. Bu çerçevede Eflatun’un toplumsal değer anlayışı ve Aristoteles’in itidal ilkesi, modern felsefe ve bilim anlayışlarıyla eleştirel bir ilişki içinde yeniden yorumlanır. Adaleti, siyasal ve toplumsal düzeni kuran kurucu-bütüncül bir ilke olarak temellendirir ve toplumsal siyasal akıl ile asabiyet temelinde geliştirir. Kuram, modern dönemin yurttaşlık talepleriyle ilişkilendirilerek değerlendirilebilir. Bu bağlamda adalet, ilkin “toplumsal yapıdakiahenkli terkip” olarak tanımlanır. İkinci olarak insanlar arası ilişkilerdeki hak ödev dengesine dayalı gerçekleşen uyum ve denge hali olarak biçimlenir. Adalet, demokratik siyasal düzenin ve toplumsal meşruiyetin temel koşulu olarak ele alınır. İktisadi adaleti, siyasi rant merkezli yapıları eleştirerek ve emek ile üretime dayalı toplumsal ilişkileri savunarak tanımlar. Toplumsal dönüşümün kurucu ilkesi olarak iktisadi faktörü konumlandırır. Adaletin ahlâkî itidal kavrayışını aşan, “doğru terkip” temelli, tıbbî-bilimsel ve dönüştürücü bir ilke olarak yeniden düşünülmesini teklif eder.
Anahtar Kelimler: Adalet; Câbirî; Asabiyet; Diyalektik Sentez; Siyasî
Fundamentals of Muhammad Abid Al-Jabiri’s Theory of Justice
The book examines Câbirî’s understanding of justice within a theoretical
framework. It proposes to translate the conceptual and semantic structure
of justice in Islamic thought, built upon the principle of moderation
(i‘tidāl), into a coherent framework. The work aims to respond to the
political, social, and intellectual crises experienced in the Arab-Islamic
world through a theory of justice. Accordingly, the theory of justice
gains significance within the broader project of societal reconstruction.
Câbirî adopts Galen’s principle of “right composition” as a foundational
guideline, developing a justice model based on a dialectical synthesis
that reconciles opposites. Within this framework, Plato’s understanding
of social values and Aristotle’s principle of moderation are critically
reinterpreted in relation to modern philosophy and scientific thought.
Justice is grounded as a constitutive and holistic principle that structures
both political and social order, and it is further developed on the
basis of political reasoning and the societal principle of ‘asabiyyah. The
theory can also be assessed in relation to modern claims of citizenship.
In this context, justice is first defined as the harmonious composition of
social structures, and second, as the balance and equilibrium achieved
in interpersonal rights and duties. It is presented as a fundamental condition
for democratic political order and social legitimacy. Economic
justice is conceptualized through a critique of structures centered on
political rent and the defense of social relations based on labor and
production, situating economic factors as foundational to societal transformation.
Finally, justice is re-envisioned as a transformative principle
grounded in right composition, extending beyond moral moderation to
a scientifically informed and reformative framework.
Keywords: al-Jâbirî; Justice; Dialectical Synthesis; ‘Asabiyyah; Political
Rent
İÇ SAYFALAR
