Modern düşünce tarihini kökten dönüştüren Karl Marx, insanlık
algısında Charles Darwin ve Sigmund Freud ile birlikte geri dönülemeyecek
bir kırılma yaratmıştır. Ancak Marx hakkındaki literatür,
onu kusursuz bir peygamber gibi kutsayanlar ile totaliter rejimlerin
sorumlusu bir iblis olarak gören iki indirgemeci kutup arasında sıkışmıştır.
Bu metin, Marx’ı bu kutuplardan çıkararak nesnel bir zeminde
değerlendirmeyi amaçlar. Marx’ın düşünsel serüveni, Genç
Hegelcilerin din eleştirisi ve Feuerbach’ın materyalizmiyle biçimlenmiştir.
Marx, insanı köleleştiren unsurun soyut kavramlar değil,
para, altyapı (ekonomi) ve özel mülkiyet olduğunu savunmuş, kurtuluşun
proletaryanın devrimci gücünde yattığını ileri sürmüştür.
Başyapıtı Kapital, saf bir iktisat kitabından ziyade, işçinin emeğine
ve zamana yabancılaşmasını gösteren felsefi bir manifestodur.
Tarihsel süreç, Marx’ın bazı temel öngörülerini yanlış çıkarmıştır.
Kapitalizm içsel çelişkileri nedeniyle çökmemiş, sosyal devlet mekanizmalarıyla
yumuşatılmıştır. Devrimler gelişmiş sanayi ülkelerinde
değil, Rusya ve Çin gibi az gelişmiş coğrafyalarda gerçekleşmiştir.
En büyük yanılgı ise insan doğasının esnekliği konusundadır;
özel mülkiyetin kalkmasıyla egoizmin yok olacağı varsayılmış,
ancak SSCB ve Çin pratiklerinde eski egemenlerin yerini partili bürokratlar
almıştır. Yöneten-yönetilen diyalektiği korunmuş, baskıcı
devlet aygıtı yabancılaşmayı kurumsallaştırmıştır. Hatta Sovyet
ortodoksisi, doğrusal tarih şemasına uymayan Marx’ın geç dönem
çok hatlı gelişim yazmalarını sansürlemiştir. Sonuç olarak Marx,
kapitalizmin irrasyonel ve yabancılaştırıcı doğasını anlamada hâlâ
geçerlidir. Ancak özgür bir toplum inşa etmek, 19. yüzyıl iyimserliğinden
çok daha karmaşıktır. Onun metinlerini dogmatik birer
kutsal kitap gibi savunmak yerine, eleştirel yöntemini geçmişin
yanılgılarına ve bugünün dünyasına cesaretle uygulamak gerekir.
Anahtar Kelimeler: Marx; Marksizm; Sosyalizm; Kapitalizm; Ekonomi
İÇ SAYFALAR
