Bu çalışma, Hindistan’daki İsmailîlik hareketini tarihî, itikadî ve fıkhî açılardan ele alarak, Müsta’lî ve Nizarî İsmailî cemaatlerinin oluşum ve gelişim süreçlerini incelemektedir. Çalışmada genel hatlarıyla, İsmailîliğin Hindistan’a ulaşmadan önceki tarihsel serüveni ve bölgedeki İsmailî cemaatlerin geçirdikleri dönüşüm analiz edilmiştir. Birinci bölümde, Hindistan İsmailîliğinin tarihî arka planı ele alınmaktadır. Bu bağlamda mezhebin ortaya çıkışı, ardından yaşanan gizli davet süreci, Fatımî Devleti dönemi ve Müsta’lî-Nizarî ayrışması konuları bu kısımda incelenmiştir. Yaşanan bu ayrışmanın, İsmailî hareketi içinde hem siyasî hem de teolojik bir dönüşüm yarattığı da yine bu bölümde vurgulanmıştır. Son olarak, Nizarî İsmailîlerinin Alamut dönemi, Moğol istilası sonrası yeniden yapılanmaları ve Hindistan’a yönelim süreçlerine de bu bölümde yer verilmiştir. İkinci bölümde, Hindistan’da Müsta’lî İsmailîliği konu edinilmektedir. Bu kısımda ilk olarak Müsta’lî kolunun Hindistan’a gelişi ve ardından Davudî ve Süleymanî Bohralar şeklinde yaşanan ayrışmalar incelenmiştir. Ayrıca, Davudî Bohraların modernleşme sürecinde geleneksel ve çağdaş unsurlar arasındaki dengeyi nasıl korudukları tartışılmıştır. Bu çerçevede, cemaatin itikadî ve fıkhî görüşleri, dinî hiyerarşik yapılanma biçimi ve günümüzdeki durumu ayrıntılı bir biçimde yine bu kısımda ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise, Hindistan’daki Nizarî İsmailîliğine odaklanılmıştır. Bu bölümde ilk olarak, Nizarîlerin Hindistan’a gelişi, buradaki ilk davet faaliyetleri ve Hoca cemaati ile ilişkileri analiz edilmiştir. Ardından, Ağa Hanların liderliğinde Nizarî İsmailîliğinin geçirdiği modern dönüşüm, cemaatin günümüzdeki yapısı, itikadî ve fıkhî görüşleri ele alınmıştır. Ağa Hanların sosyo-ekonomik ve kültürel alanlardaki reformları ve Nizarî cemaatinin organizasyonel yapısı da yine bu bölümde detaylı bir biçimde incelenmiştir. Sonuç kısmında, Hindistan’daki İsmailî cemaatlerinin tarihi kökleriyle modern kimlikleri arasındaki ilişki değerlendirilmiş ve İsmailîliğin günümüz Hindistan’ında oynadığı rol tartışılmıştır. Günümüz Ağa Han topluluğu için ayrı bir öneme sahip olması sebebiyle, İsmailî Anayasası’nın bir çevirisi çalışmanın sonuna ayrıca ilave edilmiştir. Çalışma, İsmailîliğin tarihsel gelişimini bölgesel bağlamda ele alarak, bu mezhebin Hindistan’daki evrimini anlamaya katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Hindistan; İsmailîlik; Müsta’lîlik; Nizarîlik; Bohra; Ağa Han
This study examines the Ismaili movement in India from historical, theological,
and juridical perspectives, analyzing the formation and development
processes of the Musta’li and Nizari Ismaili communities. The
research broadly explores the historical trajectory of Ismailism prior
to its arrival in India and the transformations experienced by Ismaili
communities in the region.
The first chapter provides a historical background on Ismailism in India.
It discusses the emergence of the sect, the subsequent period of
clandestine da’wa (missionary activity), the Fatimid era, and the Musta’li-
Nizari schism. This section highlights how this division led to both
political and theological transformations within the Ismaili movement.
Additionally, it examines the Nizari Ismailis during the Alamut period,
their reorganization following the Mongol invasions, and their eventual
expansion into India.
The second chapter focuses on Musta’li Ismailism in India. It first traces
the arrival of the Musta’li branch in the region and the subsequent split
into the Da’udi and Sulaymani Bohra communities. The chapter also
discusses how the Da’udi Bohras have maintained a balance between
traditional and contemporary elements in their process of modernization.
In this context, the doctrinal and juridical perspectives of the community,
its hierarchical religious structure, and its contemporary status
are examined in detail.
The third chapter is dedicated to Nizari Ismailism in India. It explores
the arrival of the Nizaris in the region, their early missionary efforts,
and their relationship with the Khoja community. Subsequently, the
chapter analyzes the modern transformation of Nizari Ismailism under
the leadership of the Aga Khans, as well as the current structure
of the community, including its doctrinal and juridical views. The socio-
economic and cultural reforms introduced by the Aga Khans and
the organizational structure of the Nizari community are also examined
comprehensively.
The conclusion assesses the relationship between the historical roots
and modern identities of the Ismaili communities in India, discussing
the role of Ismailism in contemporary Indian society. Due to its significance
for the presentday Aga Khan community, a translation of the Ismaili
Constitution is appended to the study. By analyzing the historical
development of Ismailism within a regional framework, this study aims
to contribute to an understanding of the evolution of the sect in India.
Keywords: India; Ismailism; Musta’lism; Nizarism; Bohra; Aga Khan
İÇ SAYFALAR
