Eş‘arî kelâm geleneğinin sistemleşmesinde merkezi bir rol oynayan Ebû Bekir el-Bâkıllânî’nin Kelâmullah konusundaki görüşleri ve bu çerçevede geliştirdiği özgün metodoloji, bu eserin ana eksenini oluşturmaktadır. İslam düşünce tarihinin en köklü tartışmalarından biri olan Kur’an’ın mahiyeti meselesi, Bâkıllânî’nin zât-sıfat teorisi üzerinden analiz edilmektedir. Eserin başlangıcında, Bâkıllânî’nin ilâhî sıfatlar anlayışına odaklanılarak konunun ontolojik altyapısı kurulmakta; sıfatları tasnif edişi ve Allah’ın zâtıyla kâim olan sıfatların mahiyetine dair yaklaşımları incelenmektedir. Bu teorik zemin üzerine inşa edilen Kelâmullah meselesi ise Mu‘tezile ve diğer muhalif fırkaların görüşleriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Bâkıllânî’nin sistemindeki en belirgin unsur olan lafzî kelâm ile nefsî kelâm arasındaki kesin ayrım, çalışmanın merkezinde yer alır. Bâkıllânî; kıraat, kitâbet ve hıfz gibi eylemlerin yaratılmış beşerî fiiller olduğunu savunurken, bu fiillere konu olan ilâhî kelâmın kadîm olduğunu vurgular. Harflerin ve seslerin sonradan yaratıldığına dair sunulan naklî delillerin yanı sıra, insan fiillerinin değişkenliği ve geçiciliği üzerinden geliştirilen aklî kanıtlar da metinde detaylandırılmaktadır. Kur’an’ın mahluk olup olmadığına dair tarihsel tartışmaları Bâkıllânî özelinde yeniden okuyan bu eser; tilâvet ile metluv, kıraat ile makrû ve kitâbet ile mektûb arasındaki farkı merkeze alarak doğru bir ulûhiyet tasavvuru sunmayı amaçlamaktadır. Hem akademik araştırmacılar hem de lisans ve lisansüstü düzeydeki ilim talebeleri için hazırlanan çalışma, klasik kelâm literatürünün en girift meselelerinden birini güncel ve akıcı bir dille yeniden anlamlandırma çabasını temsil etmektedir.
Divine Attributes and the Word of God in al-Bāqillānī
The views of Abū Bakr al-Bāqillānī—who played a central role in the
systematization of the Ash‘arī kalām tradition—on the nature of the
Word of God (Kalāmullah) and the original methodology he developed
within this framework form the central focus of this work. The issue
of the nature of the Qur’an, one of the most profound debates in the
history of Islamic thought, is analyzed through al-Bāqillānī’s theory of
essence and attributes. At the beginning of the work, the ontological
foundation of the subject is established by focusing on al-Bāqillānī’s
understanding of divine attributes; his classification of attributes and
his approaches to the nature of attributes that are inherent in God’s
essence are examined. The issue of the Word of God, constructed upon
this theoretical foundation, is evaluated in comparison with the views
of the Mu’tazila and other opposing sects. The clear distinction between
verbal speech (lafzî kelâm) and essential speech (nefsî kelâm) -the most
prominent element in Bāqillānī’s system- forms the central focus of
the study. While Bāqillānī argues that actions such as reading, writing,
and memorization are created human acts, he emphasizes that the divine
speech to which these acts pertain is eternal. In addition to the
traditional textual evidence presented regarding the later creation of
letters and sounds, rational proofs developed through the variability
and transience of human actions are also detailed in the text. Re-examining
the historical debates regarding whether the Qur’an is created or
not through the lens of Bāqillānī, this work aims to present a correct
conception of divinity by focusing on the distinction between recitation
and the recited text, reading and the read text, and writing and the
written text. This work, prepared for both academic researchers and
undergraduate and graduate students, represents an effort to reinterpret
one of the most complex issues in classical kalam literature in a
contemporary and accessible style.
Keywords: Speech; the Speech of God; the Creation of the Qur’an; al-Bāqillānī;
Self-Speech
İÇ SAYFALAR
