Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb el-Verrâk (ö. 228/843) ve el-Megâzî Nüshası
Hz. Peygamber’in (s.a.v.) hayatını ele alan siyer ilminin bugünkü şeklini almasında meşhur siyer âlimi İbn İshâk’ın payı büyüktür. İbn İshâk’ın Hz. Peygamber’in hayatını anlattığı Sîret’i, diğer adıyla Megâzî’si kendisi yaşarken meşhur olmuş ve yazıldığı dönemde çok sayıda nüsha ravisi ortaya çıkmıştır. İbn İshâk’tan Megâzî’yi üç defa dinleyen İbrâhim Sa‘d da meşhur ve güvenilir nüsha ravilerinden biridir. İbrâhim Sa‘d’ın nüshasının Megâzî’nin ilk nüshası olması, onun bu konudaki önemini artırmaktadır. Kaynaklara bakıldığında İbrâhim b. Sa‘d’ın nüshasını dinleyenler arasında meşhur Bermekî ailesinin önemli simalarından Fazl b. Yahyâ’nın verrâkı Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb el-Verrâk el-Bağdâdî (öl. 228/843) de bulunmak-tadır. Verrâk’ın Megâzî nüshası kısa bir süre içerisinde meşhur olmuş ve ilmî muhitte kabul görmüştür. İbn Ebû Hayseme, Ebü’l-Hasen el-Begavî, Muhammed b. Yahyâ el-Mervezî ve Ubeyd b. Abdülvâhid el-Bezzâr gibi öğrencileri ondan Megâzî nüshasını almış ve bu nüshadan çok sayıda rivayette bulunmuştur. Ayrıca İbn Ebû Hayseme, İbnü’l-Münzir, Ebû Nuaym el-İsfahânî ve İbn Abdülber’in eserlerinde İbn İshâk’ın Megâzî’sinden alıntılarda Verrâk’ın aktardığı İbrâhim b. Sa‘d nüshası-nın tercih edilmesi, sahip olduğu Megâzî nüshasının ilmî anlamda ciddi bir seviyeye ulaştığını göstermektedir. Bu ve benzeri sebeplerden olsa gerek kaynaklarda çoğu kez “sâhibü’l-megâzî” olarak anılmakta-dır. Buna rağmen Megâzî nüshası günümüze ulaşmamıştır. Belirtildiği üzere bazı eserlerde Verrâk’ın nüshasının tercih edilmesi ve diğer kaynaklarda Verrâk’ın aktardığı İbrâhim b. Sa‘d > İbn İshâk > … senedli çok sayıda rivayetin varlığı, Megâzî nüshası hakkında ciddi bir bilginin elde edilmesine imkân sağlamaktadır. Bu çalışmada yukarıda anlatıldığı üzere İbn İshâk’ın Sîret’inin ilk nüshası olan İbrâhim b. Sa‘d nüshasının Verrâk rivayeti, kapsamlı bir şekilde incelenmektedir. Yapılan çalışma sonucunda Verrâk’ın aktar-dığı Megâzî nüshasının İbrâhim b. Sa‘d nüshasının inşası hususunda merkezî bir öneme sahip olduğu anlaşılmaktadır. Verrâk’ın rivayetlere müdahale etmemesi ve onları aynen aktarmaya özen göstermesinin, İbrâhim b. Sa‘d nüshasının inşasında olumlu katkıda bulunacağı dü-şünülmektedir. Ayrıca Verrâk’ın naklettiği Megâzî nüshası rivayetleri, günümüze ulaşan diğer Megâzî/Sîret nüshalarının daha isabetli ve kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesine imkân sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Siyer; Verrâk; el-Megâzî; İbn İshâk; İbrâhim b. Sa‘d
Ahmad b. Muhammad b. Ayyûb al-Warrâq (d. 228/843)
and His al-Maghâzî Copy
The renowned Sîra scholar Ibn Ishâq has played a major role in shaping
the current form of the biography of the Prophet Muhammad
(peace and blessings be upon him). Ibn Ishâq’s Sîrah, also known as
al-Maghâzî, became famous during his lifetime and numerous narrators
of al-Maghâzî emerged during the time it was written. Ibrâhîm b. Sa‘d,
who heard al-Maghâzî from Ibn Ishâq three times, is also one of the
famous and reliable narrators of the biography. The fact that Ibrâhîm
b. Sa‘d’s copy is the first copy of el-Maghâzî increases its importance in
this regard. When looking at the sources, it is seen that among those
who listened to Ibrâhîm b. Sa‘d’s copy was Ahmad b. Muhammad b.
Ayyûb al-Warrâq al-Baghdâdî (d. 228/843) is also included.
al-Warrâq’s al-Maghâzî copy quickly became famous and accepted in
the scholarly community. His students, such as Ibn Abī Khaythama,
Abû’l-Hasan al-Baghawî, Muhammad b. Yahyâ al-Marwazî, and ‘Ubayd
b. ‘Abd al-Wâhid al-Bazzâr, received his al-Maghâzî copy and narrated
numerous things from it. Furthermore, the preference for the Ibrâhîm
b. Sa‘d copy that al-Warrâq listened in the quoted passages from Ibn
Ishâq’s al-Maghâzî in the works of Ibn Abī Khaythama, Ibn al-Mundhir,
Abû Nu‘aym al-Isfahânî, and Ibn ʿAbd al-Barr, demonstra-tes that
al-Warrâq’s al-Maghâzî copy has reached a serious level of scholarly
scholarship. It is likely due to this and similar reasons that it is often
referred to as “sâhib al-Maghâzî” in sources. Despite this, al-Maghâzî
copy has not survived to the present day. As mentioned, the preference
for al-Warrâq copy of the narration in some works, and the existence of
numerous chains of narrations transmitted by al-Warrâq from Ibrâhîm
b. Sa‘d > Ibn Ishâq > … in other sources, allow for the acquisition of
significant information about al-Maghâzî copy.
As described above, this study comprehensively examines al-Warrâq
narration of the Ibrâhîm b. Sa‘d copy, the first copy of Ibn Ishâq’s al-
Maghâzî. As a result of this study, It is understood that al-Warrâq’s copy
played a central role in the construction of Ibrâhîm b. Sa‘d ver-sion, and
it is believed that his care in refraining from interfering with the narrations
and conveying them verbatim would have contributed positively
to the construction of Ibrâhîm b. Sa‘d version. Furthermore, al-Maghâzî
version narrations transmitted by al-Warrâq enable a more accurate
and comprehensive evaluation of other al-Maghâzî/Sîrah versions.
Keywords: Sîra; al-Warrâq; al-Maghâzî; Ibn Ishâq; Ibrâhîm b. Sa‘d
İÇ SAYFALAR
