Bu çalışma, dijitalleşmenin dinî bilgi üretimi, dolaşımı ve tüketimi üzerindeki etkilerini ilahiyat öğrencilerinin sosyal medya kullanımı ve eleştirel düşünme eğilimleri çerçevesinde incelemektedir. Araştırmanın kuramsal bölümünde eleştirel düşünmenin tarihsel ve kavramsal gelişimi; Sokrates, Platon ve Aristoteles’ten Dewey, Ennis, Facione, Paul ve Elder ile Halpern’e uzanan bir çizgide ele alınmakta; ayrıca İslam düşünce geleneğindeki akıl yürütme, delil, istidlâl, kıyas, içtihat ve bilgi doğrulama pratikleriyle karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmektedir. Ampirik bölüm, nicel araştırma yaklaşımına dayalı ilişkisel tarama modelinde ve kesitsel-betimsel desende yürütülmüştür. Türkiye’de farklı ilahiyat fakültelerinde öğrenim gören 480 lisans öğrencisinden çevrim içi anket yoluyla veri toplanmış; eleştirel düşünme eğilimlerinin ölçümünde Marmara Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği kullanılmıştır. Veriler betimleyici istatistikler, bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü varyans analizi, Pearson korelasyonu ve çoklu doğrusal regresyon ile analiz edilmiştir. Bulgular, öğrencilerin eleştirel düşünme eğilimlerinin genel olarak yüksek düzeyde olduğunu; sosyal medyayı özellikle bilgi edinme, haber takibi, iletişim, eğitim ve mesleki gelişim amacıyla kullandıklarını göstermektedir. Eleştirel düşünme düzeyi yükseldikçe bilgi edinme, eğitim ve dinî-ahlaki içerik takibi amaçlı kullanımın arttığı; paylaşım kararlarında doğruluk, mahremiyet ve toplumsal-ahlaki uygunluğa verilen önemin güçlendiği görülmüştür. Cinsiyet değişkeninde kadın öğrenciler lehine anlamlı farklılıklar saptanırken, sınıf düzeyinin toplam eleştirel düşünme puanında belirleyici olmadığı belirlenmiştir. Araştırma ayrıca öğrencilerin pasif veya yarı pasif bir profil sergilediğini; Instagram ve WhatsApp kullanımının öne çıktığını, popülerlik ve etkileşim arayışının ise paylaşım kararlarında görece düşük önceliğe sahip olduğunu göstermektedir. Çalışma, ilahiyat eğitiminin eleştirel düşünme, medya okuryazarlığı, dijital etik ve güvenilir dinî bilgi üretimiyle bütünleşmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Theologians of the Digital Age
Critical Thinking and Social Media Use
This study examines the effects of digitalization on the production, circulation,
and consumption of religious knowledge through the social
media practices and critical thinking dispositions of theology students.
The theoretical section traces the historical and conceptual development
of critical thinking from Socrates, Plato, and Aristotle to Dewey,
Ennis, Facione, Paul and Elder, and Halpern, while also comparing these
approaches with traditions of reasoning, evidence, inference, analogy,
ijtihad, and verification in Islamic thought. The empirical section
adopts a quantitative, correlational survey design with a cross-sectional
and descriptive framework. Data were collected through an online
questionnaire from 480 undergraduate students enrolled in theology
faculties at different universities in Türkiye. Critical thinking dispositions
were measured using the Marmara Critical Thinking Dispositions
Scale. The data were analyzed through descriptive statistics, independent-
samples t-tests, one-way ANOVA, Pearson correlation, and multiple
linear regression. Findings indicate that students generally display high
levels of critical thinking disposition and use social media primarily for
obtaining information, following news, communication, education, and
professional development. Higher critical thinking scores are associated
with greater use of social media for information seeking, educational
purposes, and following religious-moral content, as well as stronger
concern for accuracy, privacy, and social-moral appropriateness in
sharing practices. Significant gender differences were found in favor
of female students, whereas class level did not produce a significant
difference in overall critical thinking scores. The study concludes that
theology education in the digital age should integrate critical thinking,
media literacy, digital ethics, and the responsible production and evaluation
of reliable religious knowledge.
Keywords: Critical Thinking; Social Media; Theology Students; Digital
Religion; Media Literacy
İÇ SAYFALAR
