İslam Borçlar Hukuku adlı bu eser, taraflar arasındaki sözleşmelere ilişkin borç ilişkilerini düzenleyen kuralları sistematik bir çerçevede ele alan kapsamlı bir çalışmadır. Eserin temel yaklaşımı borç ilişkilerini yalnızca iki tarafın ekonomik menfaatleri çerçevesinde değil, aynı zamanda adalet, karşılıklı rıza, dürüstlük ve hakkaniyet ilkeleri doğrultusunda değerlendirmektir. Bu bağlamda İslam borçlar hukukunun amacı, taraflar arasındaki hukuki ilişkilerde haksız kazancın ve mağduriyetin önlenmesini sağlamaktır. Çalışmanın sistematiği; akit teorisi, akitler ve şirketler şeklinde üç ana bölüm olarak şekillendirilmiştir. Çalışmanın akit teorisi kısmında borç kavramı, borcun unsurları, kaynakları ve ifası, akdin mahiyeti, akitlerde ileri sürülecek şartlar, muhayyerlik türleri, mal çeşitleri ve akdin sona ermesi konuları incelenmektedir. Özellikle rızayı sakatlayan haller gibi ilkelerin borç ilişkilerindeki belirleyici rolü ortaya konulmaktadır. Bu bağlamda ikrah, galat, tedlîs, tağrîr ve gabn gibi akdin sıhhatini, bağlayıcılığını veya tarafların rızasını etkileyen hususlar ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır. Akitler bölümünde satış, satış akdinin rükün ve şartları, hükmü ve başta olmak üzere murâbaha, vadîa, tevliye, trampa, açık artırma, kaporalı satış, bey‘u’l-vefâ gibi satış çeşitleri, faiz, şuf‘a, sarf, selem, istisnâ‘, karz, icâre, âriyet, hibe, vedîa, vekâlet, kefâlet, havâle, rehin, sulh gibi başlıca akit çeşitleri hem torik yapıları hem de uygulamaya yönelik sonuçları bakımından analiz edilmektedir. Son bölümde ise karşılıklı borç doğuran ve klasik fıkıh eserlerinde incelenen şirket konusu ele alınmaktadır. Bu kapsamda şirketin mahiyeti ve şirket-i inân, şirket-i mufâvada, şirket-i emvâl, şirket-i vucûh ve şirket-i ebdân, mudârebe, müzâraa ve müsâkât gibi çeşitleri irdelenmektedir. Eserde yalnızca tarihsel doktrin aktarılmakla yetinmeyerek aynı zamanda ödünç verilen paranın aşırı derecede yükselmesi veya çok değer kaybetmesi, enflasyon farkı, banka faizi, çek ve senet kırdırma, sigorta, banka promosyonu, bireysel emeklilik, rent a car, ürün kirası, leasing, hava parası, banka teminat mektubu gibi modern ticari hayat ve güncel ekonomik ilişkiler bakımından İslam borçlar hukukunun nasıl yorumlanabileceği tartışılmaktadır. Mezheplerin görüşleri dayandıkları deliller ve aklî gerekçeler ışığında mukayeseli biçimde sunularak okuyucuya eleştirel değerlendirme imkânı sağlanmaktadır. Bu yönüyle çalışmada, İslam borçlar hukukunun kavramsal bütünlüğünü, esaslarını ve çağdaş fıkhî meselelere uygulama imkânlarını görmek isteyen araştırmacılar, ilahiyatçılar, lisansüstü ve lisans öğrencileri için akademik bir başvuru kaynağı niteliğindedir ve yeni araştırmalara zemin hazırlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: İslam Hukuku; İslam Borçlar Hukuku; Akit; Akit Teorisi; Şirket.
Islamic Law of Obligations
This work, entitled Islamic Law of Obligations, is a comprehensive study that
systematically examines the rules governing contractual obligations between
parties. Its fundamental approach is to assess obligational relationships not merely
within the framework of the parties’ economic interests, but also in accordance
with the principles of justice, mutual consent, good faith, and equity. In this
context, the primary objective of Islamic law of obligations is to prevent unjust
enrichment and protect the parties from harm and unfair disadvantage in their
legal relationships.
The study is systematically structured into three main sections: contract theory,
contracts, and partnerships. The contract theory section examines the concept
of obligation, the elements, sources, and performance of obligations, the nature of
contracts, conditions that may be stipulated in contracts, various types of contractual
options (khiyār), classifications of property, and the termination of contracts.
Particular emphasis is placed on demonstrating the decisive role of principles
concerning factors that impair consent in contractual obligations. In this context,
matters such as coercion (ikrāh), mistake (ghalaṭ), fraud (tadlīs), deception (taghrīr),
and lesion (ghabn), which may affect the validity or binding force of a contract
or the consent of the contracting parties, are explained in detail.
In the section on contracts, the principal types of contracts—including sale, the
essential elements and conditions of the sale contract, its legal effects, and various
forms of sale such as murābaḥah, waḍīʿah, tawliyah, barter, auction sales, sales with
earnest money, and bayʿ al-wafāʾ, as well as interest (ribā), pre-emption (shufʿah),
currency exchange (ṣarf), salam, istiṣnāʿ, loan (qarḍ), lease (ijārah), gratuitous loan
(ʿāriyah), gift (hibah), deposit (wadīʿah), agency (wakālah), guarantee (kafālah), assignment
of debt (ḥawālah), pledge (rahn), and settlement (ṣulḥ) are analyzed in
terms of both their theoretical structures and their practical implications.
In the final section, the concept of partnership (sharikah), which gives rise to
reciprocal obligations and is extensively examined in classical works of Islamic
jurisprudence, is addressed. Within this framework, the nature of partnership
and its various forms, including sharikat al-ʿinān, sharikat al-mufāwaḍah, sharikat
al-amwāl, sharikat al-wujūh, sharikat al-abdān, as well as muḍārabah, muzāra
ʿah, and musāqāt, are examined in detail.
Rather than merely presenting historical doctrine, the work also discusses
how Islamic law of obligations may be interpreted and applied to contemporary
commercial life and modern economic relations, addressing such issues as the
substantial appreciation or depreciation of loaned money, inflation differentials,
bank interest, the discounting of checks and promissory notes, insurance, bank
promotional payments, private pension schemes, car rental, product leasing, financial
leasing, key money, and bank letters of guarantee.
V I I I
The views of the various schools of Islamic law are presented comparatively in
light of the textual evidence and rational arguments upon which they are based,
thereby enabling readers to engage in critical evaluation. In this respect, the work
constitutes an academic reference source for researchers, theologians, graduate
and undergraduate students seeking to understand the conceptual coherence and
fundamental principles of Islamic law of obligations, as well as its potential application
to contemporary jurisprudential issues, while also providing a foundation
for further research.
Keywords: Islamic Law; Islamic Law of Obligations; Contract; Contract Theory;
Company.
İÇ SAYFALAR
