Bu eser, İslam inanç esaslarını klasik kelamî çerçevenin ötesine taşıyarak Müslüman filozofların metafizik yorumları ekseninde yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel problemi, İslam akaidinin tarih boyunca hangi ontolojik ve metafizik temeller üzerinde yorumlandığı ve bu yorumların günümüz insanına ne tür düşünsel imkânlar sunduğudur. Eserde iman esasları yalnızca dinî kabuller olarak değil, aynı zamanda varlık, bilgi ve anlam sorunlarıyla ilişkili metafizik ilkeler olarak ele alınmaktadır. Araştırmada Kitabî/Kur’anî ilkelerin temelinde, Farabî, İbn Sînâ ve Gazzâlî gibi düşünürlerin görüşlerinden hareketle Allah, melekler, kitaplar, peygamberler, ahiret ve kader gibi iman esaslarının felsefî temelleri incelenmektedir. Özellikle Allah’ın birliği, tekliği ve aşkınlığı meseleleri zorunlu varlık, birlik, hadiyet ve sebep-sonuç ilişkileri özelinde değerlendirilmekte; kelam, tasavvuf ve felsefe gelenekleri mukayeseli olarak analiz edilmektedir. Eserin ikinci kısmında ise İslam metafiziğinin tarih boyunca ortaya çıkardığı medeniyet tecrübesi, ahlak anlayışı, bilgi üretimi ve toplumsal kurumlar üzerindeki etkileri incelenmektedir. Böylece metafizik ilkelerin yalnızca teorik değil, aynı zamanda pratik ve medeniyet kurucu sonuçlar doğurduğu ortaya konulmaktadır. Sonuç olarak çalışma, İslam akaidini durağan ve tarih dışı bir inanç sistemi olarak değil, sürekli yorumlanabilen ve insanlığın güncel sorunlarına cevap verebilecek dinamik bir metafizik çerçeve olarak değerlendirmektedir. Bu yönüyle eser, çağdaş İslam düşüncesinde akaid, felsefe ve medeniyet ilişkilerine yönelik önemli katkılar sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: İslam Metafiziği, Akaid, İbn Sînâ, Tevhid, İslam Felsefesi
Islamic Metaphysics: The Philosopher’s Creed
Reinterpreting the Articles of Faith.
This work aims to reassess the fundamental principles of Islamic
creed (ʿaqīdah) beyond the confines of the classical kalām framework
by situating them within the metaphysical interpretations
developed by Muslim philosophers. The central question of the
study concerns the ontological and metaphysical foundations
upon which Islamic doctrines of faith have been interpreted
throughout history and the intellectual possibilities these interpretations
offer to contemporary humanity. In this respect, the
principles of faith are examined not merely as religious doctrines
but also as metaphysical principles intimately related to questions
of being, knowledge, and meaning.
Drawing upon scriptural and Qur’anic foundations, the study investigates
the philosophical underpinnings of the principal articles
of faith—belief in God, angels, revealed scriptures, prophets,
the Hereafter, and divine decree—through the perspectives of Al-
Fārābī, Ibn Sīnā (Avicenna), and Al-Ghazālī. Particular attention is
devoted to the concepts of divine unity, oneness, and transcendence,
which are analyzed in relation to the notions of the Necessary
Existent, unity (waḥda), absolute oneness (aḥadiyya), and
causality. In this context, the traditions of kalām, Sufism, and philosophy
are comparatively examined in order to reveal both their
convergences and divergences concerning the metaphysical interpretation
of faith.
The second part of the work explores the influence of Islamic
metaphysics on the civilization it produced throughout history,
focusing on its contributions to ethical thought, knowledge production,
and the formation of social institutions. By doing so, the
study demonstrates that metaphysical principles generate not
only theoretical frameworks but also practical and civilizationbuilding
consequences.
In conclusion, the book argues that Islamic creed should not be
understood as a static and ahistorical system of belief; rather, it
should be regarded as a dynamic metaphysical framework that
remains open to interpretation and capable of addressing the intellectual
and existential challenges of the modern world. In this
regard, the study offers a significant contribution to contemporary
discussions concerning the relationship between creed, philosophy,
and civilization in Islamic thought.
Keywords: Islamic Metaphysics, Creed, Ibn Sina, Tawhid, Islamic
Philosophy
İÇ SAYFALAR
