Molla, Halk ve Devlet: Şark Medreseleri Etnografisi, Türkiye’nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde medrese kültürü etrafında şekillenen din, gelenek, modernleşme ve devlet ilişkilerini etnografik bir perspektifle ele alan bir çalışmadır. Kitap, Cumhuriyet’in modernleşme ve laiklik politikaları karşısında medreselerin nasıl ayakta kaldığını, bu süreçte mollaların, şeyhlerin ve seydaların toplumsal konumlarının nasıl dönüştüğünü, halkla ve devletle kurdukları ilişkilerin hangi dinamikler üzerinden şekillendiğini incelemektedir. Çalışma, medreseyi yalnızca bir eğitim kurumu olarak değil; aynı zamanda bölgenin dinsel hayatını, geleneksel sosyal düzenini ve kültürel sürekliliğini şekillendiren bir yapı olarak ele alır. Medreselerin yasaklanmasına rağmen varlıklarını sürdürmeleri, halk desteği, geleneksel itibar ve tarikat-medrese ilişkileri bağlamında analiz edilmektedir. Bu çerçevede molla, mele ve şeyh gibi geleneksel dinî statü kategorilerinin modernleşme sürecinde uğradığı itibar kaybı, siyasal etkilerinin azalması ve dinsel otoritelerinin dönüşümü ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Çalışma, medrese kültürünün modernlikle kurduğu gerilimli ilişkiyi analiz etmekte; modern bilişsel ve toplumsal evren karşısında geleneksel dinî kurumların işlev kaybı yaşadığını göstermektedir. Kitapta, şeyh, seyda ve mele gibi geleneksel dinî otoritelerin modernleşme karşısında yaşadıkları itibar dönüşümü; siyaset, ekonomi, eğitim, medya ve gündelik hayat pratikleri üzerinden ayrıntılı biçimde analiz edilmektedir. Medreselilerin bir yandan müfredat, fıkıh ve din yorumu alanlarında gelenekçi bir tutumu sürdürürken, diğer yandan modern yaşamın dayatmalarıyla kaçınılmaz biçimde temas etmeleri, çalışmanın merkezî tartışma eksenlerinden birini oluşturmaktadır. Bu bağlamda kitap, teorik düzeyde savunulan geleneksel bilinç ile pratikte deneyimlenen modernlik arasındaki gerilimi, sahaya dayalı verilerle görünür kılmaktadır. Etnografik gözlem ve derinlemesine mülakatlara dayanan Molla, Halk ve Devlet, modernleşmenin bölge dinselliği üzerindeki etkilerini, Kürt etnik kimliği, halk İslamı ve geleneksel kurumlar bağlamında analiz ederek; din sosyolojisi, antropoloji, Kürt meselesi, geleneksel otorite biçimleri ve sekülerleşme literatürüne özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Aynı zamanda, modern Türkiye’de dinin toplumsal dönüşümünü anlamak isteyen okuyuculara, merkezden uzak bir coğrafyanın iç dinamiklerine yakından bakma imkânı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Medrese; Tarikat; Kürt; Şeyh; Seyda; Molla
Mullah, People and State
An Ethnography of Eastern Madrasas
Mullah, People and State: An Ethnography of Eastern Madrasas is a study that examines
the relationships between religion, tradition, modernization, and the state shaped around
madrasa culture in Turkey’s Eastern and Southeastern Anatolia regions from an ethnographic
perspective. The book examines how madrasas survived in the face of the Republic’s
modernization and secularism policies, how the social status of mullahs, sheikhs,
and seydas transformed during this process, and what dynamics shaped their relationships
with the people and the state.
The study approaches the madrasa not only as an educational institution, but also as a
structure that shapes the religious life, traditional social order, and cultural continuity
of the region. Despite the banning of madrasas, their continued existence is analyzed in
the context of public support, traditional prestige, and the relationship between Sufi orders
and madrasas. Within this framework, the decline in prestige, diminishing political
influence, and transformation of religious authority experienced by traditional religious
status categories such as mullah, mullah, and sheikh during the modernization process
are examined in detail.
The study analyzes the tense relationship between madrasa culture and modernity,
demonstrating that traditional religious institutions have lost their function in the face
of the modern cognitive and social universe. The book provides a detailed analysis of
the transformation in the prestige of traditional religious authorities such as sheikhs,
seyda, and mullahs in the face of modernization, examining this phenomenon through
the prism of politics, economics, education, media, and everyday life practices. While
madrasa students maintain a traditional approach in terms of curriculum, jurisprudence,
and religious interpretation, their inevitable contact with the demands of modern life
constitutes one of the central points of discussion in this study. In this context, the book
uses field-based data to reveal the tension between traditional consciousness, defended
at a theoretical level, and modernity, experienced in practice.
Based on ethnographic observation and in-depth interviews, Mullah, People and State
analyzes the effects of modernization on regional religiosity within the context of Kurdish
ethnic identity, popular Islam, and traditional institutions. It aims to make an original
contribution to the literature on the sociology of religion, anthropology, the Kurdish
question, traditional forms of authority, and secularization. At the same time, it offers
readers interested in understanding the social transformation of religion in modern Turkey
the opportunity to take a close look at the internal dynamics of a region far from the
center.
Keywords: Madrasa; Sufi Order; Kurdish; Sheikh; Seyda
İÇ SAYFALAR
