Bu eser, insanlık tarihini belirleyen temel dinamiklerden biri olan ses, etki ve yönlendirme olgusunu; semavi geleneklerdeki teolojik kökenlerinden hareketle modern ve postmodern çağın dijital estetiğine, özellikle de yapay zekâ teknolojilerine uzanan geniş bir perspektifte ele almaktadır. Çalışma, pandemi süreciyle hız kazanan çevrimiçi yaşam pratikleri ve yapay zekânın yükselişini, salt teknolojik ilerleme başlığı altında değil; tarihsel süreklilik arz eden bir iktidar, kontrol ve anlam üretimi problemi olarak değerlendirmektedir. Kitap, insanlık tarihinin erken dönemlerinden itibaren tekrar eden hak-batıl gerilimini merkeze alarak Hz. Âdem-İblis anlatısından başlayıp Hz. Dâvûd ve Hz. Süleyman kıssalarına uzanan bir çizgide, sesin kutsallığı ve dönüştürücü gücü üzerinde yoğunlaşmaktadır. Özellikle İbrahimi gelenekte Hz. Dâvûd’a atfedilen musiki ve “davudî ses” kavramı, yalnızca estetik bir unsur olarak değil; ilahi iradenin insan ve tabiat üzerindeki tesirinin sembolik bir tezahürü olarak yorumlanmaktadır. Hz. Süleyman anlatısı ise, görünür ve görünmez alanlar arasındaki ilişkinin düzenlenmesi, fitnenin kontrol altına alınması ve aile müessesesinin yeniden tahkimi bağlamında ele alınmaktadır. Eser, bu teolojik ve tarihsel çerçeveyi günümüzle ilişkilendirirken, 2019 sonrası pandemi deneyimini küresel ölçekte yaşanan psikolojik kuşatma, ekonomik kırılganlık ve dijital bağımlılık süreçleriyle birlikte analiz etmektedir. Pandemiyle birlikte bireyin mekânsal olarak eve kapanması, dijital araçların gündelik hayatın merkezine yerleşmesi ve çevrimiçi platformların belirleyici hâle gelmesi; aile yapısı, toplumsal ilişkiler ve inanç pratikleri üzerinde derin etkiler doğurmuştur. Çalışma, bu sürecin küresel yönetişim mekanizmaları ve ulus-devlet politikalarıyla ilişkisini de eleştirel bir bakışla tartışmaktadır. Kitapta yapay zekâ, ne bütünüyle olumsuzlanan ne de mutlaklaştırılan bir unsur olarak sunulmaktadır. Aksine, yapay zekâ; kontrol, etik ve estetik sınırlar belirlenmediği takdirde toplumsal yapıyı, emek süreçlerini ve kuşaklar arası dengeleri köklü biçimde dönüştürebilecek güçlü bir araç olarak değerlendirilmektedir. Ses, görüntü ve metin üretiminde yapay zekânın sağladığı imkânlar; kutsal metinlerde sesin etkisiyle kurulan ilişki biçimleriyle analojik bir zeminde okunmakta, böylece musiki teolojisinden dijital estetiğe uzanan süreklilik görünür kılınmaktadır. Eserin temel önerisi, bu çok katmanlı dönüşüm karşısında aile kurumunun korunması, bilinçli nesillerin yetiştirilmesi ve eğitim mekânlarının (okul, üniversite, medrese, külliye, kütüphane) yalnızca bilgi aktaran yapılar değil, etik ve estetik bilinç üreten merkezler olarak yeniden tasarlanması gerekliliğidir. Bu yönüyle çalışma, teoloji, dinler tarihi, sosyoloji, siyaset bilimi ve dijital kültür araştırmaları arasında disiplinlerarası bir tartışma zemini sunmaktadır. Kısacası, Semavi Gelenekte Ses ve Kutsal, kutsal anlatılardan hareketle çağdaş dünyanın dijital gerçekliğini anlamaya yönelik özgün bir okuma önerisi geliştirmekte; musiki teolojisi ile yapay zekâ estetiği arasında kurduğu bağ sayesinde, hem akademik çevreler hem de çağın dönüşümünü anlamaya çalışan bilinçli okuyucular için dikkat çekici bir düşünce ufku açmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Dinler Tarihi; İbrahimi Dinler; Yahudilik; Hıristiyanlık; İslam; Dinî Mûsiki; Yapay Zeka; İnteraktif Eğitim
Sound and the Sacred in the Celestial Tradition
From Music Theology in Abrahamic Religions to
Artificial Intelligence Aesthetics
This work examines the phenomenon of sound, influence, and guidance
-one of the fundamental dynamics shaping human history- through a
broad perspective. It moves from theological origins in celestial traditions
to the digital aesthetics of the modern and postmodern eras,
specifically focusing on Artificial Intelligence (AI) technologies. The
study evaluates the rise of AI and the shift toward online living practices
(accelerated by the pandemic) not merely as technological progress,
but as an ongoing historical problem of power, control, and the production
of meaning. Centering on the recurring tension between truth
(hak) and falsehood (batıl) since the early periods of human history,
the book focuses on the sanctity and transformative power of sound. It
follows a line starting from the narrative of Adam and Iblis (Satan) to
the stories of Prophet David (Dawud) and Prophet Solomon (Suleiman).
Specifically, the concept of music and the “Davidic voice” attributed
to Prophet David in the Abrahamic tradition is interpreted not just as
an aesthetic element, but as a symbolic manifestation of divine will’s
influence over humans and nature. The narrative of Prophet Solomon is
handled within the context of regulating the relationship between the
visible and invisible realms, controlling fitna (discord), and reinforcing
the institution of the family.
While relating this theological and historical framework to the present
day, the work analyzes the post-2019 pandemic experience alongside
global psychological siege, economic vulnerability, and digital addiction.
The spatial confinement of the individual to the home, the placement
of digital tools at the center of daily life, and the dominance of
online platforms have profoundly impacted family structures, social
relations, and faith practices. The study also offers a critical discussion
on the relationship between this process and global governance mechanisms
and nation-state policies.
In the book, Artificial Intelligence is presented as an element that is
neither entirely dismissed nor absolute. Instead, AI is evaluated as a
powerful tool that -if control, ethics, and aesthetic boundaries are not
defined- could radically transform social structures, labor processes,
and intergenerational balances. The opportunities provided by AI in the
production of sound, image, and text are read on an analogical ground
with the forms of relationship established through the power of sound
in sacred texts. Thus, the continuity stretching from music theology to
digital aesthetics is made visible.
Keywords: History of Religions; Abrahamic Religions; Judaism; Christianity;
Islam; Religious Music; Artificial Intelligence; Interactive Education
İÇ SAYFALAR
