Muhammed b. Ahmed et-Tilimsânî (ö. 771/1370), Cezayir-Tunus dolaylarında yaşamış çok yönlü bir âlim ve Mâlikî fakihi olup mantık ile felsefenin Kuzey Afrika-Endülüs hattında gelişmesinde önemli rol oynamıştır. Şerîf et-Tilimsânî, siyasi anlamda istikrarsız ancak ilmî gelişmelerin çok velûd olduğu bir ortamda, Merînîlerin Sultanı Ebû İnân Fâris ile sıkı ilişkiler kurmuş ve çocuklarının hocası olmuştur. Tilimsân’ın ilim ve kültür merkezi olmasında katkıları büyüktür. Genellikle mantık ve usûl alanına dair eserler kaleme alan Tilimsânî’nin şüphesiz önde gelen çalışmalarından biri de Mesaratu’l- Galat fi’l-Edille adlı kitabıdır. Tilimsânî, bu eserinde Aristo, Farabî, İbn Sina’nın ilgili eserlerinden faydalanarak mantık yanlışlarının sebeplerini ele almaktadır. Söz
konusu bu eser, faydalandığı eserlere uygun olarak mantık yanlışlarının sebeplerini “lafız yönünden hatalar” ve “mana yönünden hatalar” şeklinde iki ana başlık altında ortaya koymaktadır. Bununla beraber müellif “Mukaddime” kısmında eseri hangi amaç ve yöntemle kaleme aldığını belirtmekte, “Hatime ve Telhis” kısmında ise konunun genel bir özetini sunup kendi eserinin seleflerinden farkını kısaca açıklamaktadır. Tilimsanî’nin bu çalışmasını benzerlerinden ayıran husus, konuyu teorik olarak açık bir şekilde ortaya koymasının yanında mantık yanlışlarının sebeplerine akliyat ve fıkhiyat konularından örnekler sunmuş olmasıdır. Müellifin sunduğu bu örnekler hem konunun daha iyi anlaşılmasına hem de mantık yanlışlarının farklı alanlarda nasıl ortaya çıkabileceğine ışık tutmaktadır. Bu yönüyle eserde yer alan fıkhiyat örnekleri, fıkıh-mantık ilişkisi ve hilaf ilmi çalışmaları açısından da önem arz etmektedir.
Anahtar Kelimler: Mantık; Fıkıh; Safsata; Hilaf; Tilimsanî
Mesaratu’l-Galat fi’l-Edille
Muhammad b. Ahmad al-Tilimsānī (d. 771/1370), who lived on the
Algeria-Tunisia line, was a Mālikī jurist and a versatile scholar who
played an important role in the development of logic and philosophy
in North Africa and Andalusia. Sharīf al-Tilimsānī established
close relations with the Sultan of the Merīnids, Abū Inān al-Fāris,
and became the teacher of his children in a period of political instability
but intense scholarly developments. He contributed greatly to
Tilimsān’s process of becoming a center of science and culture. One
of the most prominent works of Tilimsānī, who generally wrote
works on logic and methodology, is undoubtedly his book Mesaratu’l-
Galat fi’l-Edille.
In this work, Tilimsani examines the causes of logical fallacies by
drawing on the relevant works of Aristotle, al-Fārābī, and Ibn Sina
(Avicenna). In accordance with the books he consults, this work presents
the causes of logical fallacies under two main headings: “Logical
fallacies originating from wording” and “Logical fallacies originating
from meaning”. Furthermore, in the “Introduction,” the author
states the purpose and methodology behind the work. In the
“Examination and Summary,” he provides a general summary of the
topic and briefly explains how his work differs from its predecessors.
What distinguishes this work by Tilimsānī from its peers is that, in
addition to its clear theoretical explanation of the subject, it also
provides examples from both “rational sciences” and “jurisprudence”
to illustrate the causes of logical fallacies. These examples
provide a better understanding of the subject and illuminate how
logical fallacies can arise in various fields. In this respect, the examples
from jurisprudence included in the work are also important for
the relationship between jurisprudence and logic and for studies on
the Ilm al-khilaf.
Keywords: Logic; Fıqh; Fallacy; Khilaf; Tilimsānī
İÇ SAYFALAR
