İlk Dönem İslâm Toplumunda Doğu Roma-İran Etkisi
Müslümanların Doğu Romalılar ve İran coğrafyasındaki kavimlerle çeşitli yönlerden oluşan ilişkilerine yönelik çalışmaların yanı sıra söz konusu medeniyetlerden etkilenmelerine dair bir iki makale dışında herhangi bir çalışma yapılmadığı müşahede edilmektedir. Söz konusu çalışmaların daha farklı ve genişletilmiş hali olan bu araştırma, Doğu Roma ve özellikle Sâsânî medeniyetinin İslâm toplumuna etkisine dair rivayetleri, ilk dönem Müslümanları özelinde bütünselci bir yaklaşımla ele alıp değerlendirmeye çalışmaktadır. Medeniyet çalışması niteliğinde olan araştırmamızda henüz bir devlet tesis etme sürecine giren ilk dönem Müslümanlarının, ekonomi, kültür, sanat, inanç vb. yaşamlarının bazı alanlarında, kendi dönemlerinin iki süper gücü Doğu Roma ve Sâsânî/İran medeniyetlerinden etkilenmelerini konu edinmekteyiz. Bununla birlikte çalışmamızda ekonomik hayattan eğlence hayatına varıncaya kadar mezkur milletlerin etkilerinin Cahiliyeden Emevilere kadarki Müslüman toplumundaki yansımalarını ortaya koymayı amaçlamaktayız. Araştırmamız neticesinde Cahiliye Devri’nde ve ilk İslâmî Dönemde Müslümanların bu milletlerle karşılıklı olarak yürüttükleri sosyal, kültürel ve siyasal birtakım ilişkiler sonucunda çok sayıda etkilere maruz kaldıklarını gördük. Bu etkilenme İslâm öncesi dönemde olduğu gibi İslâm sonrası dönemde de söz konusudur. Bu açıdan çalışmamız Doğu Roma ve Sâsânî/İran Medeniyetlerinin etkisini ayrı ayrı bölümler altında ve her bir bölümü de etkilenmenin vuku bulduğunu tespit ettiğimiz tüm hususları içeren alt başlıklar olarak birtakım örneklemelerle ele alınmıştır. Bilhassa Hz. Ömer Dönemi’nde toplumun neredeyse her alanda değişim ve dönüşüm yaşamasında fetih hareketlerinin ve bunun sonucunda gerçekleşen birlikteliğin önemli etkisi olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Doğu Roma; İran; Sâsânî; Cahiliye; İslâm; Hz. Peygamber; Dört Halife; Etki


