Psikiyatri ile hukukun kesiştiği bir uzmanlık alanı olan adli psikiyatri, insan davranışının psikolojik boyutunu hukuk süreçlerine entegre ederek adalet mekanizmasının sağlıklı ve hakkaniyetli işleyişine katkı sunmaktadır. Batı hukuk sistemlerinde adli psikiyatrinin bağımsız bir disiplin olarak kurumsallaşması görece yakın dönemde gerçekleşmişken, İslâm hukuk geleneğinde bu alanın temelleri erken dönemlerden itibaren atılmış ve gerek teorik gerek pratik düzeyde karşılık bulmuştur. Nitekim İslâm hukuk doktrininde, akıl, irade ve temyiz gücü; dinî, hukuki ve cezai sorumluluğun asli şartları arasında yer almakta; çocuklar ve zihinsel yetilerinde bozulma bulunan bireylerin ehliyet durumları klasik fıkıh literatüründe ayrıntılı biçimde incelenmektedir. Bu çalışma, modern adli psikiyatrinin esas aldığı temel ilkeler ile İslâm hukukunun klasik ehliyet teorileri arasındaki örtüşen ve ayrışan noktaları karşılaştırmalı bir yaklaşımla ortaya koymayı; ayrıca günümüz İslâm ülkelerinde uygulanan hukuki düzenlemelerde, çocukluk dönemi ve nöropsikiyatrik bozukluklara sahip bireylerin sorumluluğuna ilişkin normatif çerçeveyi tespit etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında klasik fıkıh ve usûl metinlerinin metin merkezli tahlili, tarihsel kodifikasyonların sistematik yorumu ve çağdaş adli psikiyatrik uygulamaların hukuki bağlamda normatif analizi temel yöntem olarak benimsenmiştir. Bu yönüyle çalışma, İslâm hukukunun kavramsal altyapısıyla modern adli psikiyatri bilgisini buluşturan; ehliyet, sorumluluk ve cezalandırmada zihinsel yeterliliğin rolünü çok boyutlu biçimde ele alan, disiplinlerarası bir değerlendirme sunmaktadır. Eser bu yönüyle, klasik fıkıh geleneği ile çağdaş hukuk ve tıp kesişiminde yapılan nitelikli çalışmalara katkı sağlayan özgün bir başvuru kaynağı olmayı hedeflemektedir.
Forensic Psychiatry in Islamic Law
Forensic psychiatry, as a specialized field at the intersection of psychiatry
and law, contributes to the fair and effective functioning of the
justice system by integrating the psychological dimensions of human
behavior into legal processes. While the institutionalization of forensic
psychiatry as an independent discipline occurred relatively late in
Western legal systems, its foundations were established in the Islamic
legal tradition from early periods, finding both theoretical and practical
expression. Indeed, in Islamic legal doctrine, reason, will, and the capacity
for discernment (tamayyuz) are considered fundamental prerequisites
for religious, civil, and criminal responsibility. The legal capacity
(ahliyyah) of children and individuals with impaired mental faculties
is extensively addressed in classical fiqh literature. This study aims to
comparatively examine the points of convergence and divergence between
the foundational principles of modern forensic psychiatry and
the classical theories of legal capacity in Islamic law. It further seeks
to analyze the normative frameworks found in contemporary legal systems
of Muslim-majority countries concerning the responsibility of individuals
in childhood or with neuropsychiatric disorders. The research
adopts a methodological framework that includes textual analysis of
classical fiqh and usul texts, systematic interpretation of historical codifications,
and normative analysis of modern forensic psychiatric practices
within legal contexts. In this respect, the study offers an interdisciplinary
perspective that bridges the conceptual structure of Islamic law
with the analytical tools of modern forensic psychiatry. It addresses the
role of mental competence in determining legal capacity, culpability,
and criminal liability in a multi-dimensional manner. The work thus
aspires to serve as a distinctive reference source contributing to the
intersection of classical Islamic jurisprudence, contemporary law, and
psychiatric sciences.
Keyword: Islamic Law; Forensic Psychiatry; Neuropsychiatric Disorders;
Legal Capacity (Ahliyyah); Criminal Responsibility
İÇ SAYFALAR
