Siirtli Şeyh Muhammed Kâzım’a Yazılmış Şiirlerde Belâgat Örnekleri
Eser, Siirt’in önemli ilim ve irfan önderlerinden biri olan Şeyh Muhammed Kâzım’a ithafen yazılmış Arapça şiirlerdeki belâgat sanatlarını inceleyen kapsamlı bir çalışmadır. Arap edebiyatının temelini oluşturan meânî, beyân ve bedî‘ ilimleri çerçevesinde, Şeyh Kâzım’ın hayatını ve şahsiyetini konu alan şiirlerde yer alan söz sanatları titizlikle analiz edilmiştir. Çalışma, önce Siirt’in tarihî ve kültürel dokusuna genel bir bakış sunmakta, ardından Siirt’te gelişmiş olan şiir ve medrese geleneğini detaylı şekilde ortaya koymaktadır. Şeyh Muhammed Kâzım’ın hayatı, eğitimi, ilmî şahsiyeti ve tasavvufî etkisi tarihsel kaynaklarla desteklenerek ele alınmış; onu anlatan şiirlerin şekil özellikleri (nazım türleri, vezin ve kafiye yapısı) sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Kitabın temel bölümü, belâgat sanatlarının şiirlerdeki yansımalarına ayrılmıştır. Haber ve inşâ cümlelerinden mecaz, teşbîh, istiâre gibi beyân sanatlarına; cinas, telmih, tecâhülü’l-ârif, secî gibi bedî‘ sanatlarına kadar pek çok belâgat unsuru örnek beyitler eşliğinde analiz edilmiştir. Şeyh Muhammed Kâzım’ın ilmî ve manevî şahsiyetinin edebiyat yoluyla nasıl anlatıldığını gösteren bu eser, özellikle Arap şiiri ve belâgat alanında çalışan araştırmacılar için bir kaynak niteliğindedir.
Anahtar kelimeler: Arap Dili; Belağat; Kaside; Şeyh Muhammed Kâzım; Siirt’te Şiir Kültürü
Examples of Rhetoric in Poems Written for Sheikh Muhammed Kâzım of Siirt
This work is a comprehensive study that examines the rhetorical arts found in
Arabic poems written in tribute to Sheikh Muhammed Kâzım, one of the prominent
scholars and spiritual leaders of Siirt. Within the framework of the three
classical branches of Arabic ma‘ānī, bayān and badī‘ the literary devices employed
in poems depicting the life and character of Sheikh Kâzım are analyzed
with meticulous attention.
The study begins with a general overview of Siirt’s historical and cultural fabric,
then explores in detail the city’s rich tradition of poetry and its medrese (Islamic
school) system. The life, education, scholarly identity, and spiritual influence
of Sheikh Muhammed Kâzım are addressed with reference to historical
sources. The poetic works written about him are systematically evaluated in
terms of their formal features, such as poetic forms, meter, and rhyme structure.
The core section of the book is dedicated to the reflections of rhetorical devices
in the poems. A wide range of rhetorical elements—from declarative and imperative
sentence structures to figures of speech like metaphor, simile, and allegory,
as well as stylistic devices such as pun, allusion, irony, and rhyme—are
examined through selected couplets.
This book stands as a valuable resource for researchers interested in Arabic poetry
and rhetoric, offering deep insights into how Sheikh Muhammed Kâzım’s
intellectual and spiritual persona is conveyed through classical poetic expression. Keywords: Arabic Language; Rhetoric; Qasida; Sheikh Muhammed Kâzım; Poetry
Culture in Siirt
İÇ SAYFALAR
