Muʿârız Haberler -Klasik Dönem Hanefî Fıkıh Literatürü Özelinde-
Bu çalışma, gerektirdikleri şerʿî hükümler açısından birbirleriyle tezat teşkil eden rivâyet gruplarına yönelik Hanefî yaklaşımını konu edinir. İlgili doğrultuda söz konusu haberlerdeki teʿâruzun giderilmesi amacıyla geliştirilmiş olan nesih, tercih, teʾvîl ve tesâkut yöntemlerinin Hanefîler tarafından uygulanışını araştırmakta, incelemekte ve değerlendirmektedir. Gerçekleştirilen bu faaliyetler aracılığıyla geniş kapsamlı ve özel odaklı olmak üzere iki farklı türde hedef gözetilmektedir.
Geniş kapsamlı amaç, usûl eserleri kapsamında Hanefî âlimlerin, teʿâruz eden rivâyet malzemesini “amel edilebilir” kılma eğiliminde olup olmadıklarını tespit etmektir. Özel odaklı amaçlar, usûl eserleri kapsamında Hanefî âlimlerin bahsi geçen yöntemlerden öncelikli olarak hangisine başvurduğu, Ebû Hanîfe’nin hadis tenkidine ilişkin günümüze ulaşmış açıklamalarının sonraki dönem âlimlerin muʿâraza yaklaşımlarına etkisinin olup olmadığı, Hanefî usûl ve furûʿ eserlerindeki muʿârız haberlere ilişkin yaklaşımların birbirleriyle ne derece örtüştüğü hususunu ortaya koymak şeklinde özetlenebilir. Geniş kapsamlı ve özel odaklı hedeflerin klasik dönem Hanefî usûl ve furûʿ eserleri kapsamında ele alındığı bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve içerik analizi teknikleri kullanılmaktadır. Araştırma sonucunda usûl eserleri üzerinden yapılan araştırmalar, muʿâraza durumunda Hanefî âlimlerin genel itibarıyla her iki rivâyet grubunu da “amel edilebilir” kılma eğiliminde olmadıklarını göstermiştir. Tezatlığı giderme yöntemleri arasında Hanefî âlimlerin öncelikli olarak neshe başvurduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Söz konusu yöntemlerin uygulanma sıklığı konusunda yine Hanefî âlimler tarafından sıklıkla neshin gündeme getirildiğini söylemek mümkündür. Ebû Hanîfe’nin hadis tenkidine dair açıklamalarının sonraki dönem âlimler üzerinde önemli oranda etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Araştırma kapsamındaki furûʿ eserleri üzerinden yapılan incelemelere göre ise bahse konu rivâyet gruplarının usûlde olduğundan çok daha farklı biçimlerde yorumlandığı ve değerlendirildiği görülmüştür. İhtilaflı rivâyet grupları usûlde daha ilkesel biçimde çözümlenirken furûʿ eserlerinde bu konuda daha esnek ve teʾvîle daha yakın biçimde hareket edildiği görülmüştür.
Contradıctory Narratıons -Within The Context of Classical Ḥanafī Jurisprudence Literature-
Every person is surrounded by the conditions of their age, but some have been able to surpass their age at least in some matters. Abu Hanifa (d. 150/767) is one of those who surpassed their age. In fact, his saying, “We make preparations in advance so that we will not be surprised when troubles come” against those who said, “You are making judgments about events that have not happened” shows his foresight. This can also be called Abu Hanifa’s long-term plan. As it is known, the majority of Muslims today follow the Hanafi school of thought of which he is the imam.
In this translation, the reader will encounter lesser-known views of Abu Hanifa in addition to his generally known views. In this connection, we would like to state that it is understood that Abu Hanifa was much more intelligent than generally known. Some of his views have been criticized, but he made very deep discussions, and some criticized him because they could not understand his words. Abu Hanifa was mostly criticized by the Ahl al-Hadith, who were against analogy, opinion and ijtihad. The traces of sectarian or group fanaticism can be seen in this. Some of Abu Hanifa’s discussions seem to have surpassed current scientific discussions. Naturally, in the translated text, anecdotal things about Abu Hanifa’s life are also narrated.
This translation is the Turkish translation of the narrations and opinions, in other words, the statements, compiled about Abu Hanifa under the title “Numan bin Sabit Abu Hanifa” in the fifteenth volume of al-Khatib al-Baghdadi’s (d.463/1071) famously known as the History of Baghdad, also known as the History of Medineti’s-Salam. We have also added some footnotes to the translation. Some of the notes may seem like defense of Abu Hanifa, but acknowledging the truth is also part of knowledge. Reaching the truth requires effort. Knowledge has no limits.
Keywords: Abu Hanife, History, Baghdad, Faith, Worship, Opinion, Jurisprudence, Hadith.
İÇ SAYFALAR
