Türkiye’nin dinî tarihini ve günümüz dinî yapısını sağlıklı bir şekilde tanıyabilmek için ülkemizde inkişaf eden muhtelif tarikatlar ve çağdaş uzantıları olan cemaatler hakkında etraflıca ve objektif çalışmaların yapılması elzemdir. Bir cemaatin kökeni, oluşum süreci, geçirdiği evreler, önemli şahsiyetleri, erkân ve usulleri, zamanla vuku bulan ayrışmalar, coğrafî dağılımı, sosyal, ekonomik ve siyasî etkileri ve uzantıları, diğer gruplarla olan ilişkileri, özellikle din-siyaset konusundaki tutumları gibi hususlar sağlıklı bir şekilde ortaya konulmadan Türkiye’deki dinî yapılar ve cemaatlere dair isabetli tahliller yapılamaz. Elinizdeki bu eser, günümüzde aktif ve bir o kadar etkili ve belirleyici olan Nakşî ve Hâlidî kökene sahip cemaatleri tarafsız bir şekilde tanıtmayı hedeflemektedir. Girişte Şâh-ı Nakşibend, İmam-ı Rabbânî ve Hâlid-i Bağdâdî başta olmak üzere geleneğin önemli şahsiyetleri tanıtılmış; genel anlamda Nakşîliğin ve Hâlidîliğin özellikleri üzerinde durulmuş ve Osmanlı döneminde bu yapıların ne denli etkili oldukları açıklanmıştır. Yelpaze çok geniş olsa da burada İsmailağa, Menzil, İskenderpaşa, Nurcular, Süleymanlılar, Işıkçılar ve Erenköy cemaatlerinden oluşan yedi grup ele alınmıştır. Her bir cemaat belli bir şablon dâhilinde incelenmiş; cemaatin nasıl isimlendirildiği, kurucu şahsiyetin hayatı, ilmi ve tasavvufi kişiliği, cemaatin gelişim süreci ve zamanla ortaya çıkan ayrışmalar dile getirilmiştir. Her bir bölümde ilgili cemaatin din anlayışına, grubun genel özelliklerine, eğitim kurumları ve medya bağlantılarına, din-ekonomi-siyaset ilişkilerine yer verilmiş ve söz konusu cemaate yöneltilen bazı eleştirilere işaret edilmiştir. Objektif olma ve tarafsız kalma prensibi temel esas olarak kabul edilmiş; bu bağlamda herhangi bir dini grubu kötülemek ya da yüceltmekten uzak durulmuştur. Akademik ölçülere bağlı kalarak Türkiye’deki aktif Nakşî-Hâlidî cemaatler hakkında meraklısına doğru ve güncel bilgi vermek amaçlanmıştır.
To understand Turkey’s religious history and its current religious structure in a healthy manner, it is essential to conduct detailed and objective studies on the various orders and their contemporary extensions, such as communities, that have developed in our country. Without thoroughly examining a community’s origins, formation process, stages it has gone through, important figures, rituals and practices, divisions that have occurred over time, geographical distribution, social, economic, and political influences and extensions, relationships with other groups, and especially their stance on religion-politics, accurate analyses of Turkey’s religious structures and communities cannot be made.
This work aims to introduce communities with Nakşî and Hâlidî roots, which are currently active, influential, and decisive, in an impartial manner. In the introduction, important figures of the tradition, such as Şâh-ı Nakşibend, İmam-ı Rabbânî, and Hâlid-i Bağdâdî, are presented; the characteristics of Nakşî and Hâlidî traditions are generally discussed, and the impact of these structures during the Ottoman period is explained. Although the scope is quite broad, seven groups consisting of İsmailağa, Menzil, İskenderpaşa, Nurcular, Süleymanlılar, Işıkçılar, and Erenköy communities are examined here. Each community is studied within a certain framework; how the community is named, the life, scholarly and mystical personality of the founding figure, the development process of the community, and the divisions that emerged over time are discussed. In each section, the community’s understanding of religion, general characteristics, educational institutions and media connections, and religion-economy-politics relationships are addressed, and some criticisms directed at the community are pointed out. The principle of objectivity and impartiality is accepted as the basic principle; in this context, any religious group is avoided from being disparaged or glorified. The aim is to provide accurate and up-to-date information about Turkey’s active Nakşî-Hâlidî communities, adhering to academic standards.
İÇ SAYFALAR
