İbn Rüşd, Endülüs’te çok yönlü bir İslâm düşünürü olarak yetişmiştir. İbn Rüşd’ün hem dini hem de nazari ilimlere vukufiyeti, onu sonraki dönemlerde eşsiz bir konuma taşımıştır. Her ne kadar İslâm dünyasında hak ettiği değeri hiçbir zaman görmemişse de, Batı medeniyeti için değişim, dönüşüm ve fikrî inkılabın en önde gelen muharriklerinden biri olmuştur. İbn Rüşd’ün Endülüs’te aniden gözden düşmesi, çok sıkı çalışmayla telif ettiği ve aynı zamanda İslâm’a bağlılığını da inşa ettiği eserlerinin yakılması gibi nedenler İslâm dünyasına olan etkisini sınırlandırmıştır. Diğer taraftan, sürgün gönderilen yerin demografik yapısı, öğrencileri arasında Yahudilerin bulunması ve “İkinci Musa” olarak nitelendirilen Musa İbn Meymûn’un güçlü tavsiyesi, İbn Rüşd’ü Yahudi toplumu içinde muazzam bir şöhrete kavuşturmuştur. Bu nedenle, İbn Rüşd daha hayatta iken Yahudi araştırmacıların dikkatini celbetmiştir. Vefatından kısa bir süre sonra neredeyse tüm eserleri İbraniceye çevrilmiştir. Tibbon ailesiyle başlayan bu çalışmalar, daha sonra hız kazanmış ve yıllarca devam etmiştir. Dahası, onun eserleri sadece tercüme edilmekle kalmamış, aynı zamanda üzerine detaylı şerhler yazılmıştır. Bu bağlamda, İbn Rüşd Aristo’nun müktesebatına ne yaptıysa, Yahudi düşünürler de İbn Rüşd’ün eserlerine aynısını yapmıştır. O, Yahudi düşüncesinde Aristo’nun yerini almıştır. İbn Rüşd, Yahudiler arasında okunan, tartışılan ve şerh edilen önemli kişilerden biri haline gelmiştir. Böylece, onun görüş ve düşünceleri etrafında düşünce ekolleri oluşmuştur. İbn Rüşd, ontoloji, epistemoloji, ahlak ve siyaset, din-felsefe ilişkisi ve mantık gibi birçok konuda Yahudi düşünürlerin düşüncesini şekillendirmiştir.
İbn Rüşd’ün etkilediği bir diğer medeniyet ise Hristiyan Batı toplumudur. Genellikle Müslümanlarla mukavemeti tercih eden Hristiyan Batı, XII. yüzyıldan sonra bir paradigma değişimine gitmiştir. Batılılar, siyasi ve askeri alanda çatışmayı sürdürmüş olsalar da, fikrî ve bilimsel gelişmelerde İslâm medeniyetindeki müktesebatı kendi toplumlarına aktarmakta entelektüel bir bilinçle hareket etmişlerdir. Burada II. Frederick ve “Bilge Kral” olarak nitelendirilen X. Alfonso’nun rolü çok büyüktür. Bu aktarım sürecinde ise en çok İbn Rüşd’den istifade edildiği görülmektedir. Çünkü Batı’da Aristo’nun anlaşılabilmesi için İbn Rüşd’ü okumak zaruri bir yoldur. Bu bağlamda, İbn Rüşd erken dönemde ve uzun bir süre boyunca Paris, Oxford, Bologna, Padua, Salerno gibi birçok üniversitede tartışılmıştır. Latin İbn Rüşdçüler adında bir ekolün oluşumuna öncülük etmiştir. Bu nedenle, ona ait olmadığı halde bu ekolün bazı düşüncelerinden dolayı İbn Rüşd sert eleştirilere maruz kalmıştır. Öte yandan, birçok felsefî problemde başta Büyük Albert ve öğrencisi Thomas Aquinas olmak üzere düzinelerce Hristiyan düşünürün fikrî yapısını şekillendirmiştir. Bu sebeple, İbn Rüşd, Batı’da büyük bir değişimin habercisi olan Rönesans’ın yaşanmasında belirleyici bir rol oynamıştır.
Anahtar Kelimeler:İslâm Felsefesi, Yahudi Felsefesi, Hristiyan Felsefesi, Endülüs, İbn Rüşd, Etki
Ibn Rushd grew up in Andalusia as a versatile Islamic thinker. Ibn Rushd’s knowledge of both religious and theoretical sciences made him unique in later periods. Although it has never received the recognition it deserves in the Islamic world, it has been one of the leading drivers of change, transformation and intellectual revolution for Western civilization. Ibn Rushd’s sudden fall from grace in Andalusia and the burning of his works, which he had written with hard work and which also built his commitment to Islam, limited his influence in the Islamic world. On the other hand, the demographics of the place of exile, the presence of Jews among his students, and the strong recommendation of Moses Maimonides, the so-called “Second Moses”, gave Ibn Rushd a tremendous reputation within the Jewish community. For this reason, Ibn Rushd attracted the attention of Jewish scholars while he was still alive. Shortly after his death, almost all of his works were translated into Hebrew. These studies, which started with the Tibbon family, gained momentum and continued for years. Moreover, his works have not only been translated, but also extensively commented upon. In this context, what Ibn Rushd did to Aristotle’s acquis, Jewish thinkers did to Ibn Rushd’s works. He replaced Aristotle in Jewish thought. Ibn Rushd became one of the most important figures read, discussed and commented upon among Jews. Thus, schools of thought were formed around his views and thoughts. Ibn Rushd shaped the thought of Jewish thinkers in many areas such as ontology, epistemology, ethics and politics, the relationship between religion and philosophy, and logic.
Another civilization that Ibn Rushd influenced was the Christian Western society. The Christian West, which generally preferred to resist Muslims, underwent a paradigm shift after the 12th century. Although Westerners continued to clash politically and militarily, they acted with an intellectual consciousness in transferring the acquis of Islamic civilization to their own societies in intellectual and scientific developments. Frederick II and Alfonso X, the so-called “Wise King”, played a major role here. In this process of transmission, it is seen that Ibn Rushd is mostly utilized. Because reading Ibn Rushd is a necessary way to understand Aristotle in the West. In this context, Ibn Rushd was discussed early on and for a long time in many universities such as Paris, Oxford, Bologna, Padua, Salerno, etc. He pioneered the formation of a school called the Latin Averroists. For this reason, Ibn Rushd was subjected to harsh criticism for some of the ideas of this school, even though they did not belong to him. On the other hand, on many philosophical problems, he shaped the thought of dozens of Christian thinkers, most notably Albert the Great and his student Thomas Aquinas. For this reason, Ibn Rushd played a decisive role in the Renaissance, which heralded a great change in the West.
Keywords: Islamic Philosophy, Jewish Philosophy, Christian Philosophy, Andalusia, Ibn Rushd, Influence
İÇ SAYFALAR
