Bu çalışmada, monizm ve monoteizmin Tanrı-âlem ilişkisine yaklaşımları ve bu yaklaşımın ortaya çıkardığı Tanrı tasavvurları karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Bu eser, giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte, âlemin varlığının bir nedeni olup olmadığı tartışmaları üzerinden, Tanrı ve âlem arasındaki nedensellik ilişkisiyle ilgili problem monizm ve monoteizm bağlamında ortaya konulmaktadır. Birinci bölümde, öncelikle monizmin felsefi tartışmalar içerisinde kavramsal olarak ne anlama geldiği ve bazı tarihsel örneklerine referansla ontolojik bir tez olarak nasıl ortaya konulduğuna odaklanılmaktadır. Sonrasında, monizm temelinde ortaya konulan Tanrı tasavvurları, tarihsel olarak monizmi benimsemiş üç filozof olan Plotinus, Spinoza ve Hegel’in görüşlerine referansla açıklanmaktadır. Bu bağlamda öncelikle, söz konusu filozofların monist argümanları, daha sonrasında bu yaklaşımın kaynaklık ettiği Tanrı-âlem özdeşliği görüşlerine yer verilmiş ve bu yaklaşımlarda ortak olan içkin nedensel bir anlayışın Tanrı- âlem ilişkisini açıklamakta yetersiz kaldığı sonucuna varılmıştır. İkinci bölümde ise monizme karşıt olarak monoteizmin Tanrı-âlem ilişkisi bağlamında, öncelikle monoteizmin kavramsal ve doktrinsel olarak ne anlama geldiği üzerinde durulmuştur. Bu amaçla, ilk olarak monoteizmde Tanrı-âlem ilişkisinin asıl belirleyicisi olan aşkınlık düşüncesi ortaya konulmuş ve bu düşünceye bağlı olarak ortaya çıkan felsefi problemlere çözüm aranmıştır. İkinci olarak, monoteizmde Tanrı-âlem ilişkisinin içkin boyutu Tanrı’nın her yerde bulunması sıfatına ve Tanrı’nın yaratıcılığına referansla, aşkınlık düşüncesi ile çelişmeyecek şekilde tanımlanmıştır. Bu noktada özellikle monoteizmin yaratma doktrinine odaklanılmış; yaratma ve irade ilişkisi ile yaratma ve idame ilişkisi üzerinden Tanrı’nın âlemle ilişkisinin içkin boyutu analiz edilerek ilgili problemlere çözüm aranmıştır. Böylece monoteizm bağlamında Tanrı-âlem ilişkisinin içkin boyutunun aşkınlıkla çelişmeyecek tutarlılıkta tanımlanmasının önemine vurgu yapılmıştır.
The God-World Relationship -Monism and Monotheism-
In this study, the approaches of monism and monotheism to the God and the world relationship and the concepts of God revealed by this approach are examined comparatively. This study consists of an introduction, two chapters, and a conclusion. In the introduction, the problem related to the causality relationship between God and the world is revealed in the context of monism and monotheism through the discussions of whether there is a reason for the existence of the world. The first chapter focuses primarily on what monism means conceptually within philosophical debates and how it is presented as an ontological thesis with reference to some historical examples. Later, the concepts of God put forward on the basis of monism are explained with reference to the views of three philosophers who have historically embraced monism: Plotinus, Spinoza and Hegel. In this context, first of all, the monistic arguments of the above-mentioned philosophers and the God-world identity views based on this approach are included, and it is concluded that an immanent causal understanding established between God and the world, which is common in these approaches, is insufficient to explain the God-world relationship. In the second chapter, in the context of the God-world relationship of monotheism as opposed to monism, first of all, the conceptual and doctrinal meaning of monotheism is emphasized. For this purpose, firstly, the idea of transcendence, being the main determinant of the God-world relationship in monotheism, is put forward and solutions are sought for the philosophical problems stemming from this idea. Secondly, in monotheism, the immanent dimension of the God-world relationship is defined with reference to the omnipresence and the creativity of God, in a way that does not contradict the idea of transcendence. At this point, the focus is especially on the creation doctrine of monotheism; the immanent dimension of God’s relationship with the world is analyzed in depth through the relationship of creation and will as well as the relationship of creation and conservation, and thus, solutions are sought for the arising problems. As a result, in the context of monotheism, the importance of defining the immanent dimension of the God-world relationship in a consistent manner that would not contradict the transcendence is underlined.
İÇ SAYFALAR
